doga-guncesi-2Dün sabah, Urla için uzun zamandan sonra ilk kez yağmur olasılığını konuştuk evde. Gökyüzünü kara kara bulutlar kapladı. ben Urla’ya bisikletle mi gitsem, yürüsem mi diye düşünmeye başladım. Yağmur olasılığı beni o kadar heyecanlandırdı ki bana rengârenk fil Elmer’ı hatırlatan rengârenk şemsiyemi dolaptan aldım ve yola çıktım. Yolda komşularımızdan biri arabasını durdurup beni gideceğim yere bırakmayı teklif etti. Kibarca reddettim. Belki de yağmurda yürüyecektim; araba da neydi? Ne de olsa bizim buralara Mayıs ayından beri tek damla yağmur düşmedi. Ciddi bir kuraklık vardı yazın. (Kahrolsun küresel ısınma!)

Dün sabah ilk kez sonbaharın geldiğini idrak ettim. Takvimler 1 Eylül’ü gösterdiğinde “Tamam işte, yaz bitti, güle güle sıcaklar!” demiştik gerçi ama dün bir başkaydı. Bulutlar vardı bir kere. Işık değişmişti. Havanın kokusu bile değişmişti. Yolda yürürken yerdeki kuru yaprak birikintilerinin geçen haftaya göre ne kadar arttığını fark ettim. Birkaç ayrı noktada harıl harıl gidip gelen karınca kolonilerine denk geldim. Kuşları dinledim. Yazın nasıl da susmuşlardı sıcaktan. Şimdi onlar da bu güzel havanın tadını çıkarıyorlardı belli ki. Sonra kışa girince ses tellerini dinlendirmek için bir kenara çekilip, ilkbahara hazırlanacaklardı.

Akşamüstü eve dönüşte benim de aklıma ilkbaharda okuyup sonbahar için sakladığım bir kitap geldi. Bu güzel mevsim dönüşümünde hakkında iki çift laf edilmesi gereken bir kitap varsa o da “Doğa Güncesi” olur elbette.

doga-guncesi-3

Bizi çepeçevre saran doğanın muhteşem döngüsünü anlatan kitapta dört mevsime ayrılmış dört ana bölüm var. Bu bölümlerin her birinde sekiz dış mekandaki doğal yaşam anlatılıyor: Bahçe, orman, sebze bahçesi, tarla, su birikintisi, meyve bahçesi, çiftlik ve sokak. Bu mekanlarda hangi ağaçlar, hangi bitkiler var? Hangi meyveler yetişiyor? Hangi hayvanlar yaşıyor? Mevsimler değişirken bu canlılar da değişim geçiriyor mu? Her biri birbiriyle nasıl ilişkili? Kitabın hoşuma giden yanı doğayı sadece “doğa” içinde ele almaması. Daha açık ifade etmek gerekirse vahşi doğadan değil, insan eliyle üretilmiş alanlardaki doğal yaşamdan ya da insanın her an etkileşim halinde olduğu doğa parçalarından da söz ediyor olması. Sözgelimi ilkbaharda şehirde çimenlerin biçilip, arabaların temizlendiğinden de söz edilebiliyor ya da çim biçme makinesinin uğultusunu yazın duyulabilen seslerden biri olarak  dahil edilebiliyor. Bir diğer güzellik küçük küçük pek çok etkinlik öerisinin kitaba serpiştirilmiş olması. doga-guncesi-1

Bu kitap bence harika bir egzersiz aracı. Kitaptaki bu sekiz mekandaki dönüşümü dört mevsim boyunca takip etmek, sizin de yaşadığınız çevreyi bu gözle görmenizi sağlıyor. Bunun yanında bu kitap sayesinden adını hiç bilmediğiniz bitki ve hayvanlarla karşılaşabilir ya da farklı türler hakkında ilginç bilgiler edinebilirsiniz.  Mesela ben “ravent” diye bir bitki olduğunu ilk kez bu kitap sayesinde öğrendim. (Bilmeyenler için aç parantez: Işgın diye yararlı bir ottan söz edildiğini duymuş muydunuz? Ravent işte bu ışgın (ya da ışkın) denen bitkiymiş. Karabuğdaygillerdenmiş. Anavatanı Uzakdoğu’ymuş ama Türkiye’de Doğu Anadolu bölgesinde yetişirmiş ve sindirime iyi gelirmiş. Kapa parantez.) Yaban tavşanları meğer boks yaparmış.

Projects with Kay Maguire, 2013. Hanging basket trial

Kay Maguire / Fotoğraf: Paul Debois

Alt başlığı “Yanı başındaki şaşırtıcı dünyayı keşfet!” adını taşıyan kitabı Kay Maguire yazmış. Kitabın arkasında yer alan yazarla ilgili kısa bilgi metninde dendiğine göre İngiliz yazar,  Royal Botanic Gardens’da eğitim görmüş. bahçecilik ve yabani yaşam hakkında kitaplara ve belgesellere imza atmış. Doğayla iç içe bir yaşam sürmeye devam ediyormuş.

“Doğa Güncesi”nin içeriği ve ele alınış biçiminin güzelliğinde çizeri Danielle Kroll’un da büyük payı var kuşkusuz. Çizerin web sayfasına girince, ev resimleri yapmayı çok seven ben, karşıma çıkan Brooklyn evleriyle mest oldum. Bir bakın.

“Doğa Güncesi” büyük boy ve ciltli bir kitap. Bence bugünlerde yanınıza bu kitabı ya da bunun gibi size yol gösterebilecek başka bir kitabınız varsa onu alın ve doğaya çıkın. “Doğa Güncesi” çok büyük geliyor derseniz çıkmadan önce inceleyin. mevsimin özelliklerine göre doğada sizi nelerin beklediğini öğrenin ve öğrendiklerinizin izini doğada sürün. Çocuğunuz varsa bu birlikte yapabileceğiniz harika bir etkinlik. AVM’lerin kapalı oyun alanları mı? Peh!

Peki neler yapabilirsiniz?

  • Kuş gözlemleyebilirsiniz. – Kuşları görmenize gerek yok. Durun ve dinleyin. Sesleri tahmin etmeye çalışın. Duyduğunuz sesin sahibini görmeye çalışın. Biraz sabırlı olursanız, tüm algılarınız tam kapasite çalışmaya başlayacak, merak etmeyin.
  • Tarım yapın. - Balkonunuzda, varsa bahçenizde bitki yetiştirmeyi, hatta küçük çaplı tarım yapmayı deneyin. Çocuklar için daha etkili bir doğa gözlemi yok. Üstelik bitkilere karşı bambaşka bir duyarlılık kazanıyorlar. Kesin bilgi.
  • Yaprak toplayın; kozalak toplayın; tohum toplayın; kuru dal toplayın. -  Bunlarla neler neler yapılıyor bir bilseniz. evinizde dekoratif birer nesne olarak kullanmaktan tutun, oyuncak yapmaya kadar bin türlü madde sayılabilir. Bu aralar bizim orman dökülen zeytinleri bulup bulup kovaya dolduruyor; doldurup boşaltıyor. Tayga’nın favorisi ağaç dalları.
  • Gidilecek bir yerler bulun. -  Yakınınızda park mı var, orman mı? Oraya gidin. “Ne doğası kardeşim?! Ben büyük şehirde yaşıyorum. Doğa mı kaldı memlekette?” demeyin. Doğa her yerde. Kitaptaki bölümlenme bunu çok iyi gösteriyor zaten. evinizin balkonunda bile doğayla buluşabilirsiniz. İstanbul’da mı yaşıyorsunuz? Her gün işe giderken yürüdüğünüz sokağınızdaki ağaçları gözlemleyin. üstelik İstanbul’da bile gidilebilecek onlarca park ve koru var. Bahane bulmayın.
  • Doğa etkinliklerini takip edin. – Doğa Oyunları Evi‘ni biliyor musunuz? Bilmiyorsanız web sitelerine bir göz atmanızı öneririm. Doğa gözlemcisi ve eğitmeni Banu Binbaşaran Tüysüzoğlu ve Burcu Meltem Arık Akyüz ikilisinin kurduğu bu Doğa Oyunları Evi İstanbul ve çevresinde yetişkinler ve çocuklar için çok güzel doğa gezileri ve eğitimleri düzenliyor. İstanbul’da yaşamıyorsanız, kendi yaşadığınız çevrede bu tip organizasyonları araştırabilir; hatta yoksa siz yakın çevrenizle bu tip etkinlikler planlayabilirsiniz.
  • Daha önce Bir Dolap Kitap’ta yer verdiğimiz  “Oyun Arkadaşım Yeryüzü“, “Çocuğumla Doğadayız gibi kitapları edinin. İçinde çok güzel öneriler var.
  • Bu listeyle yetinmeyin. kendi doğa oyunlarınızı yaratın. hatta varsa, bu yazının altına yorum yazıp bizle ve diğer Dolap okurlarıyla önerilerinizi, deneyimlerinizi paylaşın.
doga-guncesi_kapakDoğa Güncesi
Özgün Adı: Nature’s Day
Yazan: Kay Maguire
Resimleyen: Danielle Kroll
Çeviren: Ali Berktay
Yaş grubu: 6+
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2016, … sayfa, ciltli
ISBN: 978-605-332-454-6