mary-poppins 3Mary Poppins’i ne kadar çok severim. Daha önce yazdım, radyoda anlattım. Mary Poppins benim çocukluğumun en önemli parçalarından biri.

Mary Poppins eşsiz biriydi benim için. Kitap kahramanından öte, gerçekten var olduğuna inandığım, karşılaşmayı hayal ettiğim; hayatıma sihirli bir dokunuş, anlamlandıramadığım gizemler katmasını istediğim biriydi. Bizdeki kitabın üzerinde ne bir yazar adı, ne bir resim olmasının da katkısı vardı bunda. Bu, “yazılmış” bir kitap değil, gerçek bir öyküydü benim için. Mary Poppins’in aslında bir “yazarının” olduğunu çok sonradan öğrendim. P.L. Travers adlı bu kişiyi çok araştırmak da istemedim açıkçası. Onu tanımazsam Mary Poppins’in sihri bozulmaz gibi geliyordu.

Geçen yıl “Mr. Banks” adıyla gösterime giren “Saving Mr. Banks” adlı filmden haberdar olunca “Buraya kadarmış,” dedim. Hatta ABD’deki ablamla sözleştik, aynı gün aynı anda izleyelim, sonra konuşalım film hakkında diye. Bu planımıız gerçekleşmediği gibi, filmi izlemem de ta bu zamanı buldu.

Saving Mr Banks 1

Film, P.L. Travers’ın uzun yıllar süren inadının ardından Walt Disney’in teklifini kabul etmesiyle başlıyor. Travers maddi sıkıntı içindedir ve bu teklif sayesinde evini kaybetmekten kurtulacaktır. Walt Disney ise kızlarının çocukken en sevdikleri kahraman olan Mary Poppins’i beyazperdeye uyarlama sözünü sonunda gerçekleştirecektir. Yalnız P.L Travers’ın kesin koşulları vardır. Müzikal olmayacak, animasyon olmayacak, karakterler üzerinde oynamaya yapılmayacak vs. Biz bir yandan Hollywood’a geldiği andan itibaren Disney ekibine kök söktürmeye başlayan bu katı kuralları olan, aksi kadını anlamaya çalışırken, diğer yandan flashbacklerle yazarın çocukluğuna gideriz. Ginty, üç çocuklu Avustralyalı bir ailenin en büyük kızıdır. Banka müdürlüğü yapan babası Travers Goff, alkol problemi nedeniyle giderek yokuş aşağı gitmekte, ailesini de peşinden sürüklemektedir. Ailenin giderek zorlaşan yaşantısına rağmen babası ile Ginty arasında düş dünyası, hayal gücü ve oyunla biçimlenen özel ilişki hiç bozulmaz. Ta ki Travers genç yaşta yaşamını yitirene kadar.

Saving Mr Banks 3

P.L. Travers karakter tasarımlarını dehşet içinde inceliyor.

Film boyunca bugün ve geçmiş arasında gidip gelen P.L. Travers’ın Mary Poppins’i hangi etkiler altında yarattığını anlıyorsunuz. Yazarın kılı kırk yaran titizliğinin, geçimsizliğinin altında yatan çocukluk yaralarını görüyorsunuz. P.L. Travers, kitabında, Mary Poppins adlı sıra dışı bir dadının Banks Ailesi’nin çocuklarıyla yaşadıklarını anlatırken, Mr. Banks tiplemesiyle kendi babasını anlatıyor aslında. İzlerken benim de canım yandı Ginty ile birlikte. Travers’in, içindeki yaralı çocuğu bir türlü sağaltamaması ama bir taraftan da Mary Poppins gibi eşsiz bir eser yaratması takdire şayan.

Filmden önce ve sonra hâlâ P.L. Travers’ın yaşamını derinlemesine araştırmış değilim. Disney, bu filmi yaparken biyografiye ne kadar bağlı kaldı, filmin ne kadarı gerçek ne kadarı kurgu, bilemiyorum. Örneğin yazar daha senaryo için masaya oturur oturmaz bir ses kayıt cihazı talep ediyor ve çalışmaların her anının kayıt altına alınmasını istiyor. Sözcük sözcük, cümle cümle üzerinden geçiyor senaryonun ve bunları sürekli banta kaydediyor. Filmin sonunda jenerik akarken orijinal ses kayıtlarından bir bölümü de dinleme şansınız oluyor. Travers’ın kitabını Disney’e emanet etmek istememesinin başlıca nedenlerinden biri de kapitalist eğlence sektörünün onu yiyip bitireceğinden korkması. Film elbette Disney yapımı olduğu için Walt Disney ve Disney dünyası hakkında biraz taraflı bir yanı da var sanki. Öte yandan senaryonun sonlarına gelmişken cayıp İngiltere’ye dönen P.L. Travers’ın ardından giden Walt Disney’in anlattıkları da, Disney’in de en az Travers kadar yaralı bir çocuk olduğunu gösteriyor.

P.L. Travers’ın hali, tavrı bana yarattığı karakteri hatırlatırken “Demek, kendini anlatmış kitabında,” diye düşündürürken flashbacklerden birinde gerçekte Mary Poppins karakterine kimin esin kaynağı olduğunu da öğreniyoruz. Bu, filmin benim için en sürprizli kısmıydı.

Saving Mr Banks 4

Emma Thompson, P.L. Travers rolünde.

Filmde P.L. Travers’ı Emma Thompson canlandırıyor. Emma Thompson’ın oyunculuğunu severim. Bu filmde de beni hayal kırıklığına uğratmadı. Hatta filmi izlerken Emma Thompson kaybolup gitti ve karşımda Mary Poppins’in sıra dışı yazarını kanlı canlı gördüm sanki. Tam da bu filmden önce Thompson’ın yine bir yazarı canlandırdığı bir filmini (Stranger Than Fiction / Lütfen Beni Öldürme) izlemiştim. Thompson’ı üst üste iki filmde biri kurgu, diğeri gerçek, birbirinden apayrı kişiliklere ve yaşam biçimlerine sahip iki yazar olarak izlemek güzel oldu. Walt Disney’i ise Tom Hanks canlandırmış. Her ne kadar baygın bakışlarını katlanılmaz bulsam da, Tom Hanks’i Disney olarak izlemekte de zorluk çekmedim. Filmde ayrıca Travers Goff rolünde Collin Farrell’ı, P.L. Travers’a Los Angeles’ta eşlik eden şoför rolündeyse Paul Giamatti’yi, senarist Don DeGradi rolünde Bradley Whitford’ı ve Ginty’nin annesi rolündeyse Ruth Wilson’ı izleyebilirsiniz. P.L. Travers’ın çocukluğunu Annie Rose Buckley canlandırmış. Mary Poppins’e ilham veren Ellie Teyze rolünde ise Rachel Griffits’in küçük bir rolü var.

“Saving Mr. Banks”i izlemek isterseniz, size tavsiyem önce Mary Poppins’i okuyun. Başlangıç olarak yalnızca ilk cildi okumanız yeterli. Böylece Mary Poppins hakkında bir fikriniz olacak. Sonra Disney’in 1964 yapımı “Mary Poppins” filmini izleyin. Kitaptaki dadı ile filmdeki dadı arasındaki farkları görün. “Saving Mr. Banks”i bundan sonra izleyin. P. L. Travers’ın eşsiz kahramanının beyazperdeye uyarlanırken neden o kadar titizlendiği anlayacaksınız. Mary Poppins’i okumadan ve filmini izlemeden “Saving Mr. Banks”i izlemek biraz eksik kalacaktır; zira özellikle filme yapılan pek çok göndermeyi filmi bilmiyorsanız atlama ihtimaliniz var.

Her iki filmden kısa kısa…

  • 1964 yılında gösterime giren “Mary Poppins” filmi P.L. Travers’ın istemediği ne varsa içinde barındırıyordu: Şarkılar, kitapta olmayan bölümler, yazarınkiyle uyuşmayan karakterler ve animasyon.
  • P.L. Travers filmi sevmedi. Buna rağmen izleyici Mary Poppins’i beyazperdede izlemeyi sevdi. Film, 102,4 milyon dolar hasılat elde etti.
  • 13 dalda Akademi Ödülü’ne aday gösterilen film, bunlardan beşini kazandı: En iyi film, en iyi kadın oyuncu (Julie Andrews), en iyi kurgu, en iyi müzik, en iyi görsel efekt ve ve en iyi özgün şarkı (Chim Chim Cher-ee).
Saving Mr Banks 5

Supercalifragilisticexpialidocious: Kitapta olmayan, ama filmin güzelliklerinden biri olan, Sherman Kardeşler’in icadı sözcük.

  • Film 2013 yılında ABD Ulusal Kongre Kütüphanesi tarafından kültürel, tarihsel ya da estetik açıdan dikkate değer bulunduğu için ABD Ulusal Film Arşivi’nde korunma altına alınmış.
  • “Mary Poppins” tüm zamanların en iyi filmleri arasında yer alıyor ve Walt Disney’in başarısını taçlandıran işi olarak kabul ediliyor. Film ayrıca Disney’in hayattyken “En iyi Film” Oscar’ı aldığı tek yapıtı.
  • 2014 yılında 50. yılı kutlanan “Mary Poppins” filminin özel bir DVD’si piyasaya çıktı.
  • 2013 yılının sonlarında gösterime giren “Saving Mr. Banks” eleştirmenlerden, özellikle oyunculukları (ve özellikle Emma Thompson’ın oyunculuğu), senaryosu ve müziğiyle pek çok övgü almış. Film; BAFTA, Altın Küre ve Akademi gibi ödüllerde pek çok dalda aday gösterilmiş.
  • Film gişelerde de başarılı olmuş ve tüm dünyada 112 milyon dolar hasılat elde etmiş.

    Saving Mr Banks 6

    Disney, Travers’a Disneyland’i gezdiriyor. Gerçekte böyle bir şey yaşanmamış. Üstelik Travers Disney’i (ve sektörü) hayal gücünü sömüren ve tüketen bir sistem olarak tanımlıyor.

  • Walt Disney ve P.L. Travers, asla “Saving Mr. Banks’teki kadar bir araya gelmemişler. Görüşmeleri sadece birkaç defa olmuş. Filmde yer alan diyalogların büyük kısmı ise ikili arasında gerçekleşen yazışmalara ve telefon görüşmelerine dayanmaktaymış.
  • Filmde Ginty ve annesine yardıma gelen Ellie Teyze asıl Mary Poppins. Mary Poppins’i tanıyorsanız, gelen teyzenin tam olarak o olduğunu hemen anlıyorsunuz. “Mary Poppins” filmindeki Julie Andrews’un ise bana kalırsa Mary Poppins’le uzaktan yakından ilgisi yok (ve P.L. Travers şikayet etmekte sonuna kadar haklı!) Gerçekte ise Travers, Mary Poppins karakterini yaratırken annesinin teyzesi olan Helen Morehead’den esinlenmiş. (Filmdeki karakterler ve gerçek yaşamdaki hallerini görmek isterseniz burayı tıklayın.)

    Saving Mr Banks 8

    Mary Poppins’e esin kaynağı olan Ellie Teyze.

  • Filmde P.L. Travers’ın bir noktada değişiklikleri kabul ettiği, uzlaştığına tanık oluyoruz. Oysa gerçekte yazar Mary Poppins’in sert mizacının yumuşatılmasını asla istememiş; film müzikleriyle ilgili çelişkide kalmış ve animasyon olmasını asla ama asla istememiş.
  • Filmde “Mary Poppins”in prömiyeri sonrasına değinilmiyor. Denildiğine göre, P.L. Travers prömiyerin ardından Walt Disney’e gitmiş ve animasyonlu sahnelerin çıkarılmasını istemiş. Disney onu “Pamela, gemi çoktan denize açıldı,” diyerek reddetmiş.

    Saving Mr Banks 7

    Mary Poppins’i canlandıran Juliie Andrews, Walt Disney ve P.L. Travers, filmin prömiyerinde.

  • Yine denildiğine göre Travers, filmin kendi eserinin sanatsal bütünlüğüne ve öyküdeki karakterlere ihanet ettiğine karar vermiş. Disney’in daha sonra başka hiçbir eserini hiçbir şekilde uyarlamasına da da izin vermemiş.  Hatta son isteği eserlerinin hiçbirinin herhangi bir Amerikan uyarlamasının yapılmamasıymış. (İşin ayrıntısına girersek, kitabın bir müzikalinin yapılması durumunda filmin müziklerine imza atan Richard ve Robert Sherman Kardeşler’in hiçbir şekilde işin içinde olmamalarını, dahası prodüksiyonda sadece İngiltere doğumlu kişileirn görev yapmasını ve film ekibinden bir kişinin bile yer almamasını şart koşmuş.)

Özetle, Disney P.L. Travers’ı asla mutlu etmemiş ve geride çok fena kırık bir kalp bırakmış. Kendisi ise alacağını almış.

Hamiş: P.L. Travers ve Mary Poppins hakkında yapılmış BBC belgeselini izlemek isterseniz buraya tıklayın.