fare evi 1Minyatür objelere, şu içinde her şeyi tamam bebek evlerine bayılırım. Hatta seramikten minyatür obje yapmışlığım (fırsat bulursam yapmaya devam edecekliğim) vardır. İnternette de bu konuyla ilgili çok şeye bakarım, baktıkça da kendimi kaybederim. Birkaç ay önce yine böyle sörf yaparken bir eve, daha doğrusu bir “fare evi”ne denk geldim. Hollandalı bir sanatçının karton kutularla yaptığı, tavandan tabana döşediği, içine de bir sürü el yapımı oyuncak fare yerleştirdiği bu eve hayran kaldım. Biraz daha kurcalayınca bu evden yola çıkılarak hazırlanmış bir kitap olduğunu öğrendim. Ne yalan söyleyeyim, o an o kitabın fotoğraflarında kaybolmayı çok istemiştim.

Yüreciğim çok temiz olacak ki, bu dileğim gerçekleşti. Büyülü Fener Yayınları kalbimin derinlerinden geçen bu dileği duymuş olsa gerek ki, bir süre önce Karina Schaapman’ın “Fare Evi – Sami ile Julia” ve “Fare Evi – Sami ile Julia Tiyatroda” adlı kitaplarını yayımladı. Büyük boy olarak basılmış kitaplarda fare evinden görsellere Sam ile Julia adlı iki küçük farenin başlarından geçen günlük olayları anlatan kısa öyküler eşlik ediyor. Kitapların büyük boyutlu olması önemli; çünkü sayfaların büyük bölümünü fotoğraflar kaplıyor ve o fotoğraflara bakarken tam da aylar önce hayalini kurduğum gibi o fotoğrafların içinde kendinizi kaybediyorsunuz.

Karina Schaapman fare evini mukavva kutulardan yapmış. Mukavva kutular kartonpiyerle birleştirilip şekillendirilmiş, birbirine eklenmiş. Zamanla yeni yeni oda ve mekanların eklenmesiyle giderek büyümüş. İçinde minyatür bir dünya barındıran evin büyüklüğünü duyunca kulaklarınıza inanamayacaksınız: Ev, tam 3 metre yükseliğinde! Şu anda Hollanda’da Amsterdam Halk Kütüphanesi’nde sergilenen evde odalar, koridorlar, iç avlular ve dış alanlardan oluşan yüzden fazla mekan var. Odalar 60’lara ve 70’lere özgü kumaşlarla, artık malzemelerle, ahşap ve polimer kille yapılmış nesnelerle dekore edilmiş.

En sevdiği çocuk kitabındaki fare evini yaratma hayaliyle işe başlayan Schaapman, önce mini mini bir yorgan yapmış. Sonra bunu örtebileceği bir yatak ve elbette her ikisini de içine alacak bir yatak odası yapması gerekmiş. Bir mukavva portakal kutusu oda görevi görmüş. Gerisi çorap söküğü gibi gelmiş. Odalara yeni odalar eklendikçe, her odanın içinde bir hikaye barındırdığını fark etmiş. Önce Sam ile Julia karakterleri çıkmış. Ardından başka fareler de eklenmiş ve devasa fare evi aslında Karina Schaapman’ın kendisinin ve eşinin hayatından izler taşıyan öykülerle dolup taşmış.

fare evi 9Kitapların başkahramanları olan Sam ile Julia, birbirilerinden çok farklı iki çocuk. Ama onları yakın arkadaş yapan da bu farklılıkları zaten. Julia evin arka tarafında, küçük bir odada annesiyle yoksulca bir hayat yaşıyor. Babası yok; başka akrabası da yok. Çok meraklı, kıpır kıpır, kabına sığmayan biri.  Sam ise fare evinin ön tarafında büyük bir evde, büyük bir ailenin parçası olarak yaşıyor. Kardeşleri, büyükanne ve büyükbabaları, amcaları, teyzeleri var. Babası önemli bir araştırmacı. Julia’nın aksine Sam çok utangaç ve uslu bir çocuk. Julia’nın delifişekliğini Sam bu özellikleriyle çok iyi destekliyor. Aynı şekilde o da Julia sayesinde kendini ilginç maceraların içinde buluyor.

Sam ile julia’nın fare evindeki bir merdiven altında gizli bir köşeleri var. Döşemenin altında sakladıkları kutularında en değerli varlıklarını saklıyorlar. Her şeyi paylaşıyorlar. Sadece kutudaki hazinelerini değil; mutluluklarını, acılarını, heyecanlarını ve korkularını da. Onları iyi birer dost yapan bir diğer şey de işte bu özellikleri.

Kısa kısa öykülerden oluşan öyküler şimdiki zaman kipiyle anlatılıyor. Bu da biz okurları Sam ile Julia nerede, ne yaşıyorsa tam oraya taşıyor. Masal okumaktan çok gerçek olayı yaşıyormuş hissi yaşatıyor. Olaylar da aslında son derece sıradan ve tanıdık. Bir çocuk neler yaşıyorsa o… Müsamereye çıkmadan önce yaşanan heyecandan tutun da, oyun sırasında yaşanan bir kazaya, doğumdan ölüme kadar yaşama dair her konuyu fare evinde gerçekleştirmiş Karina Schaapman. Örneğin bir öyküde Sam’in büyükbabası ölüyor ve ailenin onun ölümünün ardından neler yaptığı anlatılıyor. İlerleyen hikayelerden birinde Sam ile Julia büyükannenin evine yatıya gidiyorlar. Sam o gece Julia’ya dedesini özlediğini söylüyor. Ölüm ve ölümden sonra yaşadığımız hüzün hiç dolandırılmadan anlatılıyor bu öykülerde.

fare evi_cekmece 1Kitabın hoşuma giden yanlarından biri de ayrımcı olmaması ve her tür farklılığı büyük bir doğallıkla ele alması oldu. Başta da dediğim gibi Sam ile Julia, kişilik özelliklerinin yanı sıra yaşam biçimleriyle de çok farklı aile yapılarına sahip. Biri varlıklı, diğeri yoksul; biri rahat bir yaşam sürüyor, diğeri belli ki daha zor koşullarda yaşıyor. Bunun yanı sıra Sam’in ailesi Musevi; Julia’nın annesi ise belli ki bir inanca mensup değil. Hikayelerin birinde komşuları Mo ile Fatma’nın ramazan bitiminde şeker bayramı kutladıklarını, bayramda ne tür kutlamalar yaptıklarını öğreniyorlar. Bunlar küçük ayrıntılarda gizli; kimse kimseye bangır bangır anlatmıyor yaşam biçimini. Kısacası fare evinde her renk var; herkes diğerini o haliyle benimsemiş ve yaşam uyumla akıp gidiyor.

Sanırım size Fare Evi’ndeki her ayrıntıyı anlatasım var. Ama bir başlarsam sonu gelmez. O nedenle evdeki kişisel deneyimimizle son vereyim. Bu kitapları ilk gördüğümde onları bencilce kendime ayırmak istedim. Ancak bizim Dolap Çekmecesi işin kokusunu aldı tabii ve “kitaplarıma” bir anda ortak çıktı! İyi ki de öyle yapmış. Artık bakmayı en sevdiğimiz kitaplardna oldu bu iki cilt. Tayga kendi boyu kadar kitabı alıp kanepeye kuruluyor ve ona Sam ile Julia’yı anlatmamı istiyor ısrarla. Arada isterse bir öykü seçiyor ve onu okutuyor. Ama bir tek öykü… Daha uzunu dinlemek istemiyor. Fotoğraflar asıl ilgi alanı. Dakikalarca nesneleri inceliyor. Farelerin yaptıkları işleri anlatıyor, anlattırıyor. Bildiği şeyleri gösteriyor, bilmediklerini soruyor.  Kitap fotoğraflarıyla bizi çoook uzun süre oyalıyor. Nitelikli görsellerle görsel okumanın önemini ve kitaplarda yaş sınırının çok da önemli olmadığını bir kere daha vurgulamak için daha iyi bir örnek olamazdı.

fare evi-kapak 1Fare Evi – Sam ile Julia
Özgün adı: Het Muizenhuis, Sam & Julia
Tasarlayan ve Yazan: Karina Schaapman
Fotoğraflayan: Tom Bouwer
Çeviren: Chantal Hamelinck
Yaş grubu: 3+
Büyülü Fener Yayınları, 2014, sert kapak, 60 sayfa
ISBN: 978-975-252-131-5

..


fare evi-kapak 2Fare Evi – Sam ile Julia Tiyatroda
Özgün adı: Het Muizenhuis, Sam & Julia in het Theater
Tasarlayan ve Yazan: Karina Schaapman
Fotoğraflayan: Eddo Hartmann
Çeviren: Chantal Hamelinck
Yaş grubu: 3+
Büyülü Fener Yayınları, 2014, sert kapak, 60 sayfa
ISBN: 978-975-252-130-8