Geçenlerde Evren‘den bir e-posta aldım. “Banu bunu görmelisin :)” demiş ve altına da bir yazı bağlantısı eklemişti. Yazının başlığı “Learning to Love Books (First six stages for babies)”. Bir bebeğin altı adımda nasıl kitapsever olacağını anlatan yazıya çok komik çizimler eşlik ediyor. Crappy Pictures” adlı sitede yer alan yazıyı sitenin yazarı ve çizeri Amber Dusick yazıp resimlemiş. İki oğul sahibi Dusick, delirmek üzereyken soluklanacağı bir yere ihtiyaç duymuş ve ebeveynlik maceralarını kendi yaptığı çizim eşliğinde anlatmaya başlamış.
Dusick’e göre bebekler altı aşamayı tamamlarlarsa, geri kalan ömürlerini bir kitapsever olarak sürdürürlermiş. Bu evreleri özetleyecek olursak;

hareketli kitaplar 3

  1. Tüketim – Bebek kitabı yer.
  2. Tahribat – Bebek kitabı paralar.
  3. Bağımlılık – Bebek aynı kitabı 7843 defa okutur.
  4. Biriktirme – Bebek arka arkaya çok sayıda kitap okutur.
  5. Ezberleme – Bebek hatalı ya da eksik okunan her sözcüğü yakalar. Bebek giderek ustalaşmaktadır. Hatta ukalalaşmıştır.
  6. Hak iddia etmek. Bebek sadece kitaplar konusunda değil, kitapların nasıl okunacağı konusunda da ukaladır. Her kitabın karakterlerinin belirli bir sesi vardır ve bebek her seferinde aynı seslendirme biçimiyle okunmalarını talep eder. (Bu evrede başarısız olursanız ikinci evreye geri dönersiniz.) (Yazıyı okumak isterseniz tıklayın.)

Amber Dusick’in “bebeği kitapsever yapma” teorisine göre biz kısa süre önce ikinci evreye geçtik. Daha doğrusu Tayga birinci ve ikinci evreyi eşzamanlı götürüyor.

  • Kitapları yiyiyor, ısırıyor, dişliyor, koparıyor, çiğniyor, biz bakmadığımız zamanlarda yutuyor, öğürüyor (1. evre).
  • Tükürükle ıslattığı kitap köşelerini minicik parmaklarıyla mıncıklıyor, tırnaklarla kazıyor. O parmaklar kitapta yakaladığı her tür girinti çıkıntıya inanılmaz bir güçle yapışıyor ve……CAAA-RRR-TTT!!! (2. evre)

hareketli kitaplar 2

Tayga’nın tahribatından bu aralar en çok etkilenen kitap Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’nın “Hareketli Kitaplar” dizisinden çıkan “Hareketli Gün”. 10 kalın karton sayfadan oluşan kitap bir çocuğun günlük yaşamından sahnelere yer veriyor. Kısa cümlelerin eşlik ettiği resimlerdin bazılarına hareketli düzenekler eklenmiş. Oklarla işaretlenmiş parçalar çekilince ya da çevrilince, resimlerin o kısımları hareket ediyor: Manavın kepenkleri açılıp kapanıyor, havuzdaki çocuk yüzüyor, otobüsün kapısı açılıp kapanoyor ya da trafik ışıkları kırmızıdan yeşile geçiyor. Sürgülü kısımların olduğu parçalarda ufak parmakların geçirilebileceği bir delik var. Böylece çocuklar bu parçaları oynatmakta güçlük çekmezler.

“Hareketli Kitaplar” dizisinden pek çok kitap çıkmış. Dizideki kitapların bazılarının baskısı bildiğim kadarıyla tükendi ama ben yine de neler olduğunu yazayım. Bekli yeni baskılar yapılır ya da kitapçılarda kalan ciltlere rastlarsınız:

  • Hareketli Bahçehareketli kitaplar 1
  • Hareketli Ev
  • Hareketli Gün
  • Hareketli İnşaat
  • Hareketli Liman
  • Hareketli Lunapark
  • Hareketli Kumsal
  • Hareketli Makineler
  • Hareketli Oyuncaklar
  • Hareketli Oyun Saati
  • Hareketli Park
  • Hareketli Şehir
  • Hareketli Tamirhane
  • Hareketli Tren
  • Hareketli Uçak

Gördüğünüz gibi konular çok çeşitli. Her kitapta o konuyla ilgili kalabalık sahneler tasarlanmış. Ayrıntı bolluğu, bebeklerin ve küçük çocukların kitapla uzun vakit geçirmesine olanak tanıyor. Bir yandan da genel kültürlerini geliştiriyor.

hareketli kitaplar 4Örneğin “Hareketli Uçak”ı okuyan bir çocuk bir havaalanında neler yaşayacağına dair gayet ayrıntılı bilgi edinebilir. Bekleme salonunda ve bilet kuyruğundaki yolcuların kültürel çeşitliliği çok güzel. Bavulların geçtiği bant, yürüyen merdiven, evcil hayvanların nasıl taşındığı, pilot ve hostesler, uçak bakım ekibi ve uçağa biniş, kontrol kulesi… Hakkında konuşulacak ne çok şey var. Ufak bir çocukla ilk kez uçak yolculuğu yapacaksanız bu kitap çok işinize yarayabilir. “Hareketli Park”, “Hareketli Gün“, “Hareketli Oyun Saati” gibi kitaplarsa çocukların daha aşina oldukları ortam ve nesneleri sunduğu için onlara hakkında konuşabilecekleri pek çok malzeme sağlıyor. Kitaplarda ayrıca alt, üst, ön, arka vs. gibi kavramlar da konu içine yedirilmiş. Kısacası bu serinin kitaplarıyla bir taşla birkaç kuş vuruyorsunuz.

Bu serinin en sevdiğim yanı bunların birer kitap dışında birer oyuncak da olması. Kapak da dahil olmak üzere her sayfaya yerleştirilmiş hareketli parçalar, çocukları uzun süre meşgul etmekle kalmıyor, kitabı onların evirip çevirebileceği, seslendirebileceği, kendi oyunlarını türetebilecekleri bir oyun nesnesine de dönüştürüyor. Bir yandan da el-göz koordinasyonunun gelişimine katkısı var.

hareketli kitaplar 5

Yayınevi bu kitapları 2-5 yaş için uygun görmüş. Biz 2 yaşı beklemeden Tayga’nın eline tutuşturuverdik. Birlikte bakaren, hareketli kısımları oynatıp ona gösterirken problem yoktu. Ama ne zaman ki Tayga’nın eline geçti, hareketli düzeneklerin olduğu kısımlardan bir bir koparılmaya başladı. (Sanırım bu yüzden 2 yaş denmiş). Bununla birlikte, kitaptaki hareket, renk ve biçimlerin onun ilgisini çektiği çok açık. (haydi biz 1+ diye etiketleyip durumu ortalayalım). Henüz içeriğe dair bir fikri yok ama olsun. Bir süre sonra onlara da sıra gelecek. Hatta sahnelerden birindeki kediyi seslendirdiğim zaman kedinin “kedi” olduğunu fark etmeye başladığını düşünüyorum. Zamanı gelince kitap sohbetimiz biraz daha canlanacak. Bizde serinin birkaç kitabı var. Şimdilik bir tanesini Tayga’ya verdik. Onu tüketsin (1. evre) ve tahrip etsin (2. evre) bakalım. Diğerlerini biraz daha büyüdüğünde (3. evre) ortaya çıkaracağız.

Yukarıdaki evrelere göre İngilizce’de “board book” denen kalın karton kitapların icat edilme nedeni ikinci maddeymiş. Ama o minik eller var ya, onlara hiç bir mukavva dayanmaz. Benden söylemesi. Direnmukavva, direnkartonkitap.

hareketli kumsal“Hareketli Kitaplar” dizisi
Özgün Adı: “Busy Books” (Busy Garden, Busy Home, Busy Day, Busy Builders,
Busy Harbour, Busy Funfair, Busy Beach, Busy Machines, Busy Toys, Busy Play Time, Busy Park, Busy Town, Busy Garage, Busy Train, Busy Airport )
Metinler: Macmillan Publishers Ltd.
Resimleyen: Rebecca Finn, Joy Gosney
Çeviren: Nevin Avan Özdemir
Yaş grubu: 2+
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2008-2011, 10 sayfa, kalın kapak