selma lagerlof-google doodle

Selma Lagerlöf 1923Foto: Atelje Jaeger, StockholmBugün Google’ın “doodle”ında bir kazın üzerine oturan bir oğlan çocuğu resmi vardı. Bu bana hemen çocukluğumdan bir çizgi filmi çağrıştırdı. Muhtemelen benimle aynı kuşaktan olan çoğu kişi de aynı çizgi filmi hatırlamıştır. İmleci Google yazısı üzerine getirdiğimde Nils’le ilgili bir şeyler bulacağımı biliyordum. Yanılmamışım.

Bugün İsveçli yazar Selma Lagerlöf‘un 155. doğum günüymüş. Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan ilk kadın yazar olan Lagerlöf, bizim zamanında “Nils ve Uçan Kazlar” adıyla izlediğimiz çizgi filmin uyarlandığı kitabın yazarı. İsveç’in en önemli edebiyatçılarından biri kabul edilen Lagerlöf Nils’in maceralarını 1906 yılında yazmış. İsveçliler Nils’i o kadar seviyorlarmış ki, 20 kronluk banknotun arkasına resmini koymuşlar.

“Nils Holgersson’un Maceraları”nı okuduğumda sanırım orta okuldaydım. Birkaç yıl önce çizgi filmini izlediğim öykünün romanını okumak büyük keyif olmuştu benim için.

nils ve ucan kaz 1Nils, ailesinin çiftliğinde vaktini hiçbir iş yapmadan, bütün gün aylaklıkla geçiren bir oğlan çocuğudur. Kelimenin tam anlamıyla haytanın tekidir. Yetmezmiş gibi, bir de çiftlikteki hayvanlara eziyet edip durmaktadır. Bir gün bir tomte yakalar. (İsveç folkloründe yer alan, nisse ya da tomtenisse olarak da adlandırılan bu mitolojik yaratık bir tür cinmiş. Çiftçilerin evlerine ve çocuklarına göz kulak olduklarına ve onları özellikle geceleri talihsizliklerden koruduklarına inanılırmış.)

mortonİşte bizim Nils oğlan böyle faydalı, iyi niyetli bir tomteyi yakalayıp eziyet etmek ister; ama baltayı taşa vurur. Tomte Nils’i lanetler ve onu parmak çocuğa çevirir. Kısacası Nils de bir tomteye dönüşür. Böylece macera başlar. Nils’in çiftliğinde yaşayan evcil kaz Morton, yaban kazlarının peşine takılıp özgürlüğe uçmaya karar verir. Nils de kendini Morton’un sırtında bulur. O hep eziyet ettiği hayvanların arasında, mini mini ve savunmasız bir varlık olarak koskoca İsveç’i baştan başa kat ederek hiç ummadığı bir maceraya yaşar.

nils ve ucan kaz 2 Benim okuduğum kitap birkaç yüz sayfalık bir romandı. İnternette baktım, hâlâ baskısı var mı diye. Bir tane buldum. Bordo Siyah Yayınları Küçük Nils Holgersson’un Yabankazlarıyla Maceraları adıyla çevirmiş ama koskoca kitabı 96 sayfaya indirerek kuşa çevirmiş. Tercih ederseniz, Youtube’da sesli kitap versiyonu var. Project Gutenberg’te de e-kitap olarak okuyabilirsiniz. (Her ikisi de İngilizce.)

nils ve ucan kaz 3Gelelim “Nils ve Uçan Kazlar”a… Her pazar sabahı (cumartesi miydi yoksa?) saat 10’da, işitme engelliler haber bülteninden sonra yayınlanıyordu. Ne yalan söyleyeyim, Nils’e pek özenirdim. Morton’u severdim; ama esas yaban kazlarının önderi Akka’nın kaşlarından etkilenirdim. Aşağıda akıp giden manzara da beni benden alırdı. akka

Hatırlayanlar parmak kaldırsın! Hatırlamayanlara da buyrun benden bir bölüm.