Bilmeniz Gereken Her Şey

Yarıyıl tatili denince benim aklıma kar gelir nedense. Nedenini biliyorum aslında, biz küçükken yarıyıl tatili karlı geçerdi İstanbul’da. O günlerde de Dünya küresel boyutta ısınmaktaydı ama etkilerini bu kadar yoğun hissetmiyorduk henüz. Bugün sitelerle, uydu kentlerle dolu olan (ve yakında daha niceleriyle, onaylamadığım halde ödediğim vergilerle yapılacağı söylenen o adı batasıca, yapıcılarının başına yıkılasıca 3. Köprü musibetiyle katledilecek olan) arazileri bomboştu. O günlerde Balkanlar’dan yola çıkan soğuk hava dalgaları mahalle aralarına kadar süzülebilirdi. Dolayısıyla kar yere düştü mü, tutunabilirdi. Hatta hiç unutmam, sene 86, yarıyıl tatilinde hava soğuk yapmış ama kar düşmemiş. Biz mahallenin cüceleri, tatilin son gününe kadar umudumuzu yitirmemişiz ama artık dayanacak gücümüz kalmamış. Artık pencere kenarlarında kar beklemekten bile vazgeçmişiz. Arkadaş, derken bir kar yapmaya başladı! Peh! Al sana iki hafta daha okul tatili!

Ha, yarıyıl tatillerinin tadını kaçıran şeyler yok muydu? Vardı elbette. Mesela hava erken kararıyordu, dolayısıyla eve erken girmek zorunda kalıyorduk. Yağmur çamur olduğunda bir arkadaşın evine doluşup Galaktikacılık filan oynuyorduk ama sokakta olmanın tadını bulamıyorduk. En fenasıysa tatil ödevleri ve ders tekrarlarıydı. Tatil biz dinlenelim diye değil miydi? O halde bu ödevler filan da ne oluyordu? “Yetişkinlerin sevimsizliği,” diye düşünüyordum. Ne yazık ki, o günlerde derslerde öğrendiklerimi pekiştirecek ve üstüne bilgi ekleyecek “Bilmeniz Gereken Her Şey” gibi kaynaklar yoktu.

İş Bankası Kültür Yayınları tarafından yayımlanan “Bilmeniz Gereken Her Şey”, beni pek keyiflendiren bir ilk ansiklopedi. Kitabın adı hayli iddialı ama yaş grubu göz önünde bulundurulunca adının hakkını vermeye çalıştığı söylenebilir.

“Bilmeniz Gereken Her Şey” Dünyamız, Bitkiler, Hayvanlar, Dinozorlar, İnsanlar ve Yerler, Zaman İçinde İnsanlık, Vücudum, Bilim, Uzay ve Makineler adlı bölümlere ayrılmış. Her bölümün altında bir sürü konu başlığı var. Konular çok sayıda resim eşliğinde, iki – üç cümlelik kısa metinlerle anlatılıyor. Cümleler basit ama konuya göre bilimsel terminoloji de verilmiyor değil.

Kitap, kısa konu anlatımlarını çeşitli metin kutularıyla zenginleştiriyor. “Bilgi Kutusu”, “Sözlük”, “Soru Balonu” gibi alışıldık metin kutularının yanında basit malzemelerle yapılabilecek etkinlikler öneren “Yaratıcı Köşe” ve okuyucunun dikkatini konunun ilginç yanlarına çeken “Bul Bakalım!” adlı metin kutuları hazırlanmış. Benim en sevdiğim metin kutusuysa çocukları ele alınan konuyla ilgili hikâyelere, masallara ve mitoloji öykülerine yönlendiren “Öykü Kutusu” oldu. Kitabın konuları ele alırken Dünya’nın birçok yerinden farklı kültürlere değinmesi de içeriği zenginleştiriyor. Hemen birkaç örnek vereyim: Hayvanlar bölümünün “Balıklar” kısmındaki Öykü Kutusu’nda, Hindu mitolojisine ait bir tür Nuh Tufanı öyküsü anlatılıyor. “Vücudum” bölümündeki “Tırnaklar” kısmında yer alan Bilgi Kutusu’nda, tırnak boyama alışkanlığının tırnaklardan elde edilen kişisel sağlıkla ilgili bazı verilerin gözden kaçırılmasına neden olduğuna dikkat çekiyor. Bu hiç aklıma gelmemişti. Aynı bölümün “Dişler” kısmında yer alan Yaratıcı Köşe’de durup bir düşünmemize neden olacak bir deney öneriliyor: Düşen bir süt dişinizi bir bardağa koyun, üstüne (o kuruyasıca içecek) kola dökün ve bir hafta bekleyin. Bakalım dişiniz ne hale gelecek?

Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları kitabı 8-13 yaş aralığı içn önermiş. Doğrusu ben buna katılmıyorum. Örneğin, dinozor sözcüğünün “korkunç kertenkele” anlamına geldiğini ve yaratığa bu ismin 1842 yılında Richard Owen adlı fosil uzmanı tarafından konduğunu bu kitaptan öğrendim. Yani kitap yetişkinlerin de ilgisini çekebilir. Ayrıca 8 yaşından küçük çocuklarla bu kitabın başına geçip görsellerine bakarak yalnızca sohbet etseniz bile, çocukların ufku açılacaktır.

Demek istediğim, böyle kitaplar olduktan sonra yarıyıl tatilleri de, bayram tatilleri de, yaz tatilleri de keyifli geçer.

Bu kitapları da okumak isteyebilirsiniz:

•    Beynini Eğit
•    Hayvanlar Âlemi
•    100 Bilimsel Deney
•    150 Fantastik Deney
•    Coğrafya Atölyesi
•    Oxford İlk Ansiklopedim

Bilmeniz Gereken Her Şey
Özgün Adı: Everything you need to know
Yazanlar: Deborah Chancellor, Deborah Murrell, Philip Steele, Barbara Taylor
Çeviren: Ali Berktay
Yaş grubu: 8+
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 320 sayfa, 2011, sert kapak
ISBN: 978-605-360-323-8

Tagged as: 8+, bilgi, bilim, bitkiler, genel kültür, hayvanlar, insanlar, makineler, uzay