Quentin Blake’in çizgisiyle Roald Dahl ve kahramanları. Soldan sağa: Devasa Timsah, Bay ve Bayan Kıl, Zürafa, Peli, Maymun, Miss Honey, Matilda, (arkada KSD), Kaplumbağa, Sophie, Başcadı, Roald Dahl, (arkada Dev şeftali), Willy Wonka, Charlie ve Yaman Tilki.

Bugün bir kitap hakkında yazacağımı sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Bugün bir değişiklik yapacağım ve size bir yazardan söz edeceğim.

Bu yazar öyle biri ki, çılgın aklı almış başını gitmiş, uçmuş, uçmuş ve tüm dünyada yüz milyonlarca satacak kadar beğenilen, birbirinden çılgın çok sayıda çocuk kitabına imza atmış. Bugün onun doğum günü. Doğum günün kutlu olsun Roald Dahl!

Roald Dahl’la tanışmam

Sanırım on iki yaşındaydım. Ablam elinde bana aldığı yeni kitaplarla çıkagelmişti. İçlerinde “Çarli’nin Çikolata Fabrikası” da vardı. Kitabı bir solukta okumuştum. Bir solukta ve bolca kıkırtı eşliğinde… Kitap karakterleri, barındırdığı fantastik ögeler ve üslubuyla o güne kadar okuduğum kitaplardan çok farklı gelmişti bana. Hemen kitapçıya gidip Roald Dahl adını araştırmış ve bu kez yazarın bir öykü kitabını bulmuştum: “Son Perde”. Bu bir çocuk kitabı değildi ve ergenliğin eşiğindeki bana muhteşem bir edebi lezzet sunmuştu. Bu iki kitabın ardından Roald Dahl adı en sevdiğim yazarlar listesine hiç silinmeyecek biçimde kazındı.

Aradan geçen yıllarda Dahl’ın çok sayıda kitabını okudum. Zaman zaman yazarla ilgili bir iki yazıya denk geldim. Dahl’ın kitaplarından uyarlanmış filmler izledim. Her seferinde Roald Dahl’a bir kez daha hayran oldum. Her seferinde ilginç yaşamı, hayat karşısındaki güçlü duruşu ve sonsuz hayal gücüyle beni etkilemeyi başardı.

“Madem bugün onun doğum günü, bari Dolap okurlarıyla da paylaşayım bu çok sevdiğim yazarı,” dedim.

İşte kısa kısa Roald Dahl’ın yaşamı:

  • Ailesi Norveçli olan Roald Dahl, 13 Eylül 1916’da Galler’de dünyaya gelir.
  • Dahl, 1939 yılında Kraliyet Hava Kuvvetleri’ne katılır ve İkinci Dünya savaşı boyunca farklı ülkelerde pilot ve casus olarak görev yapar. Göreve başladıktan bir yıl sonra, tıpkı Saint-Exupéry gibi uçağı çölde yere çakılan Dahl, bu anıyı daha sonra bir öykü olarak yayımlar. (1942).
  • Roald Dahl’ın ilk kitabı ise 1943’te yayımlanan “Gremlinler” olur. Hani şu filmini de izlediğimiz ufak tefek yaratıklar var ya, işte onlar Roald Dahl’ın hayal gücünün ilk örnekleri. (“Gremlin” İngiliz mitolojisindeki “imp”lerden (bir tür cin) türemiş ve Kraliyet Hava Kuvvetleri içinde de pek çok masala konu olan, özellikle mekaniğe meraklı cinlermiş.)
  • Roald Dahl’ın ilk evliliği 30 yıl sürer. Bu evlilikten beş çocuk dünyaya gelir. Ne yazık ki çocukların ilki çok erken yaşta yaşamını yitirir. Ailede başka ciddi sağlık sorunları da yaşanır. Dahl, çok mücadelecidir. Öyle ki, oğlunun tedavisi için, beyin cerrahisinde kullanılan bir aletin tasarımcılarından biri bile olur.  Alet, tıp literatürüne geliştiricilerinin adıyla (“Wade-Dahl-Till tüpü”) girer.
  • Dahl’ın özellikle nöroloji konusunda hassasiyeti, ölümünden sonra “Roald Dahl’s Marvellous Children’s Charity” adlı vakfın kurulmasını sağlar. (Satın aldığınız Roald Dahl kitaplarından elde edilen gelirin bir kısmı bu vakfa gidiyor. Roald Dahl’ın kitaplarını Türkçe’de Can Çocuk yayımlıyor. Buraya bir tık.)
  • Roald Dahl çocuklar ve yetişkinler için elliden fazla roman ve öykü kitabı yayımladı. Ayrıca sinema ve televizyon için, bazılarını kendi kitaplarından uyarladığı senaryolar da yazdı.
  • Kitaplarının pek çoğu beyazperdeye uyarlandı. “Gremlinler“den başka en bilinen birkaç tanesi “Cadılar”, “Matilda”, “James ve Dev Şeftali” ve “Charlie’nin Çikolata Fabrikası”.
  • Roald Dahl, yapıtlarını Buckinghamshire’daki evinin bahçesindeki küçük kulübede yazardı. Bu kulübeye başkalarının, hatta ailesinin bile girmesi yasaktı. Dahl’ın kitaplarını resimleyen ünlü illüstratör (ve aynı zamanda Dahl’ın dostu olan) Quentin Blake daha şanslıydı. O, bu gizemli kulübenin içini bir kez görebilmişti.

Roald Dahl kulübesinde işte bu şekilde çalışırmış.

Dahl’ın kulübesi olduğu gibi korunuyor.

……………………………………
  • Roald Dahl’ın “yazı kulübesi” bugün bir müze. İçi yazarın yazı yazarken kullandığı araç gereçlerin yanı sıra, yıllar boyu birikmiş birbirinden ilginç nesnelerle dolu. Her nesnenin apayrı bir öyküsü var. Kulübenin içini sanal olarak gezmek için buraya tıklayın.
  • Roald Dahl’ın en sevdiği renk sarıymış. Kulübesinin kapısı sarıya boyalıymış. Yazmak içinse sadece Dixon Ticonderoga markalı, sarı boyalı kurşunkalemleri kullanırmış. Yazarın başka pek çok takıntısı varmış. (Bunların bir kısmını daha önce Tülin şu yorumunda paylaşmıştı.)
  • Roald Dahl, ünlü kahramanı “Koca Sevimli Dev” kadar olmasa da kendi çapında bir devmiş. 196 santimetre uzunluğunda bir dev! (Bu devi o küçücük kulübede düşünebiliyor musunuz?)
  • Dahl çocukluk ve ilk gençlik yıllarında çeşitli okullarda okumuş. Yatılı okulda çok katı ve zalim eğitmenlerden çok sert cezalar almış. Kitaplarındaki abartılı derecede acımasız yetişkinlerin kökeni o okul yılları mı acaba?
  • Bu okullardan birinin yakınlarında ünlü çikolata fabrikası Cadbury varmış. Fabrika ürünlerini test etmek için zaman zaman okula numuneler yollarmış. Çılgın çikolatacı Willy Wonka karakterinin esin kaynağı işte bu.
  • Cadılar”da büyükannesiyle Norveç’te yaşayan oğlan çocuğu da Dahl’ın kendisi mi acaba? Çünkü Roald Dahl da çocukluğunda yaz tatillerini Norveç’teki anneannesinin yanında geçirirmiş.
  • Roald Dahl kitaplarının her biri bence çağdaş birer masal. Klasik masallardan bildiğimiz pek çok karakter Dahl’ın kitaplarında da var aslında. Kötü kalpli ebeveynler, zayıf ve masum çocuklar, cadılar, devler, cinler, periler, sihir gücü olan kişiler, kahramanlar… daha ne olsun?

Benim gerçek Koca Sevimli Dev’im.

  • Roald Dahl, İngiliz edebiyatının en önemli yazarlarından biri kabul ediliyor. Yapıtları bugün tüm dünyada 100 milyondan fazla satılıyor. Dahl, dünyanın en çok satan kurgu yazarlarından biri
  • Roald 23 Kasım 1990’da yaşama veda etti. Ailesi onun için Viking cenazelerine benzer bir tören düzenlemiş ve yazar bilardo sopaları, bir miktar iyi kalite kırmızı şarap, çikolata, HB kurşunkalemler ve elektrikli testeresiyle birlikte gömülmüş.
  • Ölümünden altı yıl sonra Buckinghamshire Müzesi’nin içinde açılan “The Roald Dahl Children’s Gallery / Roald Dahl Çocuk Galerisi”, Dahl hayranıysanız aklınızı başınızdan alacak bir mekan. İçinde dev şeftali, büyük cam asansör, Koca Sevimli Dev’in (KSD) rüya şişeleri ve R.D. kitaplarından fırlamış daha pek çok şey var.
  • Bunun dışında bir de Roald Dahl’ın adını taşıyan bir müze ve öykü merkezi (The Roald Dahl Museum and Story Centre) var.

 Sonsöz:

Şimdi bir yol ayrımına geldik. Önümüzde Roald Dahl kitaplarını sokabileceğimiz iki yol var. Bunların zalim, karanlık karakterlerle dolu, çocuklara kötü örnek olan kitaplar olduğunu (bkz. “George’un Harika İlacı”) ve çocuğunuza olumlu özellikler katmayacağını düşünüyorsanız (hani şu bizim son günlerde taktığımız “abuk sabuk kitaplar” meselesi), ilk yola sapın. Bundan sonra da yazdıklarımı okumayın. Çünkü şu andan itibaren sizinle yollarımız ayrılıyor.

Ben on iki yaşımda diğer yola saptım. Benim saptığım yoldaki Roald Dahl kitapları, tıpkı birer kristal gibi, çok yüzeyli… Karşıma fantastik unsurlarla eğlencenin iç içe geçtiği harika kara mizah örnekleri çıktı. Etrafımı grotesk, alabildiğine zalim, acımasız yetişkinler sardı. Sefalet ve acıyla dolu, abartılı olaylarla karşı karşıya kaldım; duyulabilecek en komik küfür ve hakaretlere maruz kaldım. Her seferinde aptal yetişkinlerin arasından sıyrılan akıllı çocukların peşine takıldım. Neyse ki hep yol gösterici iyi bir yetişkin de yanımızda oldu. Yetişkinlerin yerilip çocukların yüceltildiği bir dünyada mücadeleci, sorunlarıyla yüzleşen ve çözüm üreten Roald Dahl kahramanlarıyla enfes maceralar yaşadım.

Şimdi sıra sizde. Roald Dahl dünyasına hangi yoldan gideceksiniz? Aa, bu arada Roald Dahl Günü’nüz kutlu olsun!

Hamiş: Bir Dolap Kitap radyo programının Roald Dahl’a ayırdığımız bölümünü dinlemek için buraya tıklayınız.

Kaynaklar:
 
http://www.roalddahl.com/ 
http://www.roalddahlmuseum.org/ 
http://www.fuelyourwriting.com/the-writing-spaces-the-curious-curios-of-roald-dahl/ 
http://www.shedworking.co.uk/2008/05/writers-rooms-roald-dahls-shed.html 
http://www.roalddahlfans.com/ 
http://en.wikipedia.org/wiki/Roald_Dahl