Artık Kendim Yapabilirim

“Ben yapıcam! Ben yapıcam! Ben yapıcam!”

Çocuğunuzdan bunu kaç kere ve nerelerde duydunuz? Alışveriş yaparken, tam da kredi kartı şifresini yazıp giriş tuşuna basacakken mi? Patlamış ampulün yerine yenisini takarken mi? Otomobilinizin kilidini açmak üzere kumandaya elinizi attığınızda mı? Dolma yapmak üzere kabakları oyarken mi? Vapurun kalkmasına saniyeler kala akbilinizi basıp turnikeden geçmeye çalışırken mi? Belki de çocuğunuz daha minicik bir bebekken mama kaşığını illa da kendisi tutup ağzına götürmek istiyordu. Kim bilir nasıl batmıştır üstü başı!

Yazan kimmiş, uzman mıymış, bilmiyorum ama bu linkteki yazı hoşuma gitti. Yazıya göre, 0-6 yaş arasındaki çocuklarda hem bağımsız olma ve kendi başına başarma isteği, hem de ait olma isteği olurmuş. Yani çocuklar ebeveynin elini bırakıp koşmak için can atarlarmış ama dönüp baktıklarında ebeveynlerini göremeyince yaygarayı koparırlarmış.

Bunu söylemek için uzman olmaya gerek yok: Çocuklara başaramayacaklarını, beceremeyeceklerini, yapamayacaklarını söylemek çok da iyi bir fikir değil. Bu her seferinde nasıl başarılır bilmiyorum ama en iyisi yapmak istedikleri şeyi onların yapabileceği bir hale getirmek olsa gerek. Çocuklar oyun oynamayı severler, değil mi? O zaman çocuğunuz matkapla duvarı sizin yerinize delmek istiyorsa, ona engel olmak yerine onun matkapla duvar delmece oynamasını sağlamak çok daha yapıcı bir yaklaşım olur. Aklınızdan ne geçiyor biliyorum: “Oradan konuşması kolay tabii!”

Peki, tamam, her seferinde çocuğunuzun sizin yerinize yapmak istediği eylemi oyunlaştırarak ona sunamayabilirsiniz. Yine de çocuğunuzun kendi başına yapabileceği bir sürü şey olmalı. Üstelik de son derece işe yarar, çocuğunuzun bedensel ve zihinsel becerilerini geliştiren ve onun sorumluk almasını öğreneceği türden işler vardır mutlaka. Bu konuda biraz yardım almak ister misiniz? Buyurun o zaman Mavibulut’un yakın zamanda yayımladığı “Artık Kendim Yapabilirim” dizisine.

Dizi dört kitaptan oluşuyor: “Artık Kendim Temizleyebilirim”, “Artık Kendim Tamir Edebilirim”, “Artık Kendim Pişirebilirim”, “Artık Kendim Yetiştirebilirim”

Kitapların yaptığı öneriye bayıldım. Her kitapta, çocuk kahramanımız bir işin üstesinden geliyor. Bunu yaparken gerektiğinde bir büyüğünden yardım alıyor. En nihayetinde, giriştiği işi tamamlıyor. Kimse ona “Yapamazsın, daha küçüksün, beceremezsin vs.” demiyor.

Dizinin editörü Keriman Güldiken, tanıtım yazısında kitapların önemli bir özelliğine dikkatimizi çekmiş: “Artık Kendim Tamir Edebilirim” adlı kitapta, tamirat yapan bir kız çocuğu. “Artık Kendim Pişirebilirim” adlı kitapta, aşçı çocuğumuza mutfakta annesi değil, babası yardımcı oluyor. “Artık Kendim Temizleyebilirim” adlı kitapta, temizlik işini yapan bir erkek çocuk. Yani cinsiyete göre benimsenmiş, öğrenilmiş, dayatılmış işbölümü bu kitaplarda yer almıyor. Bu yaşıma geldiğim halde annemin bulaşık yıkamamdan rahatsız olduğunu düşünürsek, bu ezberi bozmak için her fırsatı değerlendirmemiz gerektiği görülüyor.

Önce iş güvenliği! “Ne ilgisi var?” demeyin. Bu dizinin çok önemli bir özelliği de bu. Kitabın resimlerine bakarsanız, çocuk karakterlerin ve yanlarındaki yetişkinlerin tedbiri asla elden bırakmadığını, tüm güvenlik önlemlerini aldıklarını rahatça görürsünüz. Yemeği küçük kız pişiriyor ama biberleri kesen ve elinde eldivenle tepsiyi fırına veren babası. Tamirci çocuğun her tür araç gereci var ama çekici can yakmıyor, matkabı ses bile çıkarmıyor çünkü hepsi de oyuncak. Üstelik aletleri oyuncak olduğu halde kafasında bareti, gözünde koruyucu gözlüğü eksik değil. Emniyet kemeri takmanın delikanlılığı bozduğuna inanan bir toplumumuz olduğunu göz önünde bulundurursak, iş güvenliği meselesini gündeme getirmenin yaşı olmadığını söyleyebiliriz.

“Artık Kendim Yetiştirebilirim”, (en azından Türkiye’deki) çocuk kitaplarında pek bulamadığımız, ihmal edildiğini düşündüğümüz bir durumu içeriyor. Bahçıvanlık eden küçük çocuğun yanında gördüğümüz yetişkinlerden biri tekerlekli iskemlede oturuyor. Bu tekerlekli iskemle gözümüze sokulmuyor, duygularımızı dürtmüyor. Resimlerdeki diğer yetişkinlerin tekerleksiz iskemlede oturması ne kadar olağansa, o yetişkinin tekerlekli iskemlede oturması da o derece olağan. Bu ayar çok önemli. Tekerlekli iskemlenin göründüğü resimler çok önemli. O resimler hakkında çocuğunuzla konuşmayı sakın ihmal etmeyin. Çünkü biz, bırakın bedensel engelli olmayı, komando olsak bile belediyecilerimizin görevlerini yerine getirmiş gibi görünmek için yaptıkları kaldırımlarda yürümekte zorlanıyoruz. Motorlu taşıt faşizmine teslim olmuş bir ülkede yaşadığımız için, her yere kaymak gibi asfalt döşenirken yayalar alt ve üst geçitlere mahkûmdur, o da eğer bacaklarınız tutuyorsa. Yoksa yolun hangi tarafındaysanız o tarafta kalırsınız. Uzun lafın kısası, bizim ülkemizde engel bacakların tutmaması, gözlerin görmemesi değil; bozuk kaldırımlara ve alt ya da üst geçitlere razı olan yayalar,  otomobillerini kaldırımlara park eden bencil şoförler, görevini gerektiği gibi yapmayan belediyeler, engelli vatandaşları yok sayan yöneticilerdir. Bu nedenle bir çocuk kitabındaki resimde bir kişinin tekerlekli iskemlede oturması ve resimdeki diğer insanlarla eşit olduğunun açıkça görülmesi çok ama çok önemlidir.

“Artık Kendim Yapabilirim” dizisi her kitabında başka bir etkinlik öneriyor zaten. Yine de bu konuya değinmeden edemeyeceğim. Lütfen çocuklarınıza yapabilecekleri işleri yapma olanağı verin, gerektiğinde onlara yardım ederek başladıkları işleri bitirmelerini sağlayın. “Çocuğumun çiçek yetiştirmesini çok isterim ama ne yazık ki bahçemiz yok,” gibi bahaneler uydurmayın. Bir saksı bulabilirsiniz, değil mi? En azından ıslak pamuğun içine konacak bir fasulye tanesi bulmak zor olmasa gerek. Hem çocuğunuzla karşılıklı oturup bir liste çıkarın bakalım tamir edilmesi gereken neler var, evin nereleri temizlenebilir, hangi yemekleri pişirebilirsiniz, hangi bitkileri yetiştirebilirsiniz? Bu işleri yapmak için hangi malzemelere, hangi araç gereçlere ihtiyaç var? Bir sürü liste işte…

Sizin için birkaç yazı buldum internette. Bu linkteki yazıda, 0-12 ay arasındaki bebeklerin el becerisi ve zekâ gelişimi hakkında bilgi var. Bu linkteki yazıda, okul öncesi çocuklarda küçük motor gelişimi konu ediliyor ve 3-6 yaş arasındaki çocukların becerileri tablo biçiminde veriliyor. Bu linkteki yazıda, 5-6 yaşındaki çocukların el becerileri konu ediliyor.

Söyleyin bakalım, sizin çocuğunuz hangi işleri kendi başına yapmak istiyor?

Hamiş: Bu kitapları ele aldığımız radyo yayınını dinlemek için tıklayın.

Bu kitapları da okumak isteyebilirisniz:

• Anne Ben Kimim?
• “Armağan” dizisi
• Değnek Adam

Artık Kendim Yetiştirebilirim

Artık Kendim Tamir Edebilirim

Artık Kendim Temizleyebilirim

Artık Kendim Pişirebilirim

Tagged as: 4+, beceri, bitkiler, motor gelişimi, tamir, temizlik, yemek