Gönül Kuşu

Pueblo Kızılderilileri, beyazların hepten kaçık olduğunu düşünürlermiş. Pueblolara göre, beyaz adam gibi kafasıyla düşündüğünü iddia eden herkes kaçıkmış; çünkü Pueblolar yürekleriyle düşündüklerine inanırlarmış. Bizim kültürümüzdeyse yürek, bırakın düşünmeyi, asıl işlevi olan kan pompalamaktan bile daha çok duygularla, hissetmekle ilişkilendirilir. Akılsa (yaşta değil) baştadır. Duygularımızla düşüncelerimiz ayrıdır yani. Puebloları bilmem ama ben bu ayrımı defalarca ve gayet net olarak yaşadım. Kim bilir kaç kere aklımla, mantığımla açıklayabildiğim bir olay, bir durum karşısında elimde olmadan korkuya kapıldım, kederlendim, acı çektim, kıskançlık hissettim, salak salak sırıttım. Aklım ne derse desin, duygularım kendi bildiklerini okudular.

Duygularınızı neye benzetirsiniz? Çok sevindiğim ya da heyecanlandığım zamanlarda, benim aklıma yavru köpekler gelir hep. Zihnimde yeni bir fikir oluşmaya başladığında örneğin, heyecan beni ele geçirir, aklımı kafatasımda tutamam (Uçtu, uçtu!), yerimde bile duramam. O minik fikir kırıntısına büyüteçle, ne büyüteci, yakınlığına aldırmadan bildiğiniz teleskopla bakmaya başlarım. Birden zihnimde kendi kendini mayalayarak büyüyen, bir iken on olan bir proje belirir. Durmadan konuşmaya başlarım. “Şöyle yaparız, o zaman böyle olur, onu da şöyle yapar buna çeviririz. Önce mahallede başlarız. Yok be! Niye mahallede başlayalım, fon bulur doğrudan uluslararası bir uygulama yaparız, gerekirse uzaya açılırız!” Tıpkı sahibinin elindeki kemik biçimli kurabiyeyi görünce sevincinden çişini kaçıran yavru bir köpek gibi, fikrimi altıma kaçırırım.

Üzüldüğümde mideme bir yumruk yemiş gibi hissederim. Kayıp duygusu bende, sınırlı bedenimin içinde sonsuz bir boşluk yaratabilir. Kendi içimdeki boşluğa düştüğümü zannederim bazen. Öfke beni yakar, tıpkı utanç gibi. Utanç beni yakarak tüketir; öfke yakarak çoğaltır, lav püskürtürüm. Sevgi, sıcak çikolata ya da muhallebi gibi bir şeye çevirir beni. Aşk? Anlatmaya hiç niyetim yok.

Ben hissettiğim duyguları bu kadar çok şeye benzetirken, Michal Snunit hepsini bir kuşun bünyesinde toplamış: “Gönül Kuşu” (birkuşuellerimdenkaçırırgibibazenkaçarımkendiellerimden)

Bir kuş vardır içimizde

Tek ayağı üstünde durur.

Gönül Kuşu’dur adı.

Biz ne hissedersek,

Aynısını hisseder o da.

“Gönül Kuşu”, büyük küçük, her insanın yüreğinde olup bitenlerin yalın, şairane bir tarifi aslında. Biri bizi incittiğinde, Gönül Kuşu da incinir. Biri bizi sevdiğinde, Gönül Kuşu yerinde duramaz. Bu kuş kutulardan yapılmıştır. Kutular yalnızca Gönül Kuşu’nun kullanabildiği bir anahtarla açılır: Mutluluk kutusu, keder kutusu, kıskançlık kutusu, sabırsızlık kutusu, umut kutusu, umutsuzluk kutusu, nefret kutusu, sevgi kutusu… Bazen, Gönül Kuşu’na hangi kutuyu açmasını istediğimizi söyleyebiliriz. Bazen de, biz hangisini istersek isteyelim, Gönül Kuşu kendi istediği kutuyu açar. Kimsenin Gönül Kuşu bir başkasınınkine benzemez. Yoksa herkes niye farklı olsun birbirinden?

Çocuklara duyguları anlatabilmek beceri istiyor. Ama onlara duyguları anlatmaktan daha önemlisi, onların duygularını ifade edebilecekleri ortamı vermektir bence. Dil becerileri yetmediği için çocuklar bazı duygularını ya da duygularının konuşarak anlatamadıkları kısmını davranışlarıyla gösterirlermiş. Anlatmanın ve anlamanın fişle priz gibi olduğunu düşünürüm. Yani her anlatana bir anlayan, her anlayana da bir anlatan gerekir. Ne yazık ki, anlatmak da anlamak da kolay olmayabilir. Bazen bir rehber, rehber değilse bile bir yön işaretine ihtiyaç duyarız. “Gönül Kuşu” ihtiyacımız olan o yön işaretlerinden biri olabilir. “Gönül Kuşu”, yalın diliyle, basit ama güçlü anlatımıyla çocukların duygularını tanımlamalarına, anlamalarına ve dolayısıyla ifade etmelerine yardımcı olabilir.

Kitabın resimlerini Na’ama Golomb yapmış. Resimler de Michal Snunit’in anlatımı kadar yalın ve basit. Na’ama Golomb, tam olarak tanımlanmamış bir Gönül Kuşu çizerek okuyucunun Gönül Kuşu’na “Kışt!” dememeyi başarmış.

“Gönül Kuşu”, Fatih Erdoğan tarafından Türkçeye çevrilmiş. Kitap, “kadife sesli siyahî bir şarkıcıyı” dinlermiş gibi okunuyor.

Duygularla tanışmak ve onları ifade etmek çocukların tüm yaşamları için belirleyici olabilecek birer deneyim. Belki de Pueblolar “Yüreğimizle düşünüyoruz,” derken, yürekleriyle kafaları, akıllarıyla duyguları arasındaki dengeden söz ediyorlardır. Belki de Pueblolar ne bir tek akıllarına, ne de bir tek yüreklerine teslim oluyorlardır. Belki de duygularıyla tanışmış, onları ifade edebilen kişiler yürekleriyle düşünüp akıllarıyla hissedebiliyorlardır. Belki de duygularla tanışıp onları ifade etmekle denge kuruluyordur.

Siz çocuğunuzun duygularıyla nasıl tanıştığını gözlemleyebildiniz mi? Çocuğunuz duygularını ifade ediyor mu? Siz duygularınızı nelere benzetiyorsunuz?

Bu kitapları da okumak isteyebilirsiniz:

• Üzüntüden Mutluluğa Duygularımız
• Duygularımı Çiziyorum Dizisi
• Perşembeleri Çok Severim

Tagged as: 4+, duygular, kendini ifade etmek, kendini sevmek, kuş, yürek