Başka memlekette çocuk olmak: Ada Fransa’da

İnsanın memleketi neresidir? Çocukken bu soru kafamı çok kurcalardı. “Ben neden buralıyım?” diye sorduğumu anımsıyorum. En sık duyduğum yanıt, “Çünkü burada doğdun, annen baban da bu memlekette doğdu,” olmuştur. Bir de, “Karnının doyduğu yer memlekettir,” yanıtını duymuştum. Hiç de tatmin olmuyordum bu yanıtlarla. Hâlâ da olmuş değilim. “Sınır” fikrini de pek kavrayamıyorum aslında. Coğrafi sınırları anlayabiliyorum, kültürel sınırları, hatta bu kültürel sınırların geçirgenliğini, bulanıklığını bile anlayabiliyorum. Ama şu devletlerin arasında çekilmiş, zihnimize kazılmış ve kimi memleketlerin vatandaşlarına geçmesi kolay, kimilerininkine zor olan uyduruk sınırları bir türlü anlayamıyorum. O uyduruk, gerçekte var olmayan sınırın bir tarafındaki insanların açlıkla susuzlukla boğuşurken, katledilirken; bir metre ötedeki insanların bu durumdan yalıtılmış olduğunu düşünebilmemizi anlayamıyorum.

Peki, tamam, kabul etmiş olayım: İnsanın memleketi sınırları içinde doğduğu ülke olsun. Peki annesi başka, babası başka memleketten olan çocuklar nereli? Onların iki memleketi var, öyle mi? Diyelim ki anne Türkiye’den, baba Avustralya’dan; çocuk aradaki tüm kıtaları, ülkeleri, okyanusları atlayıp hem Türkiyeli, hem Avustralyalı mı oluyor? Kendi kendimize ettiğimiz işe bakın! Sanırım ilk paragrafın başındaki soruya en iyi yanıtı Barış Manço veriyor: Bu dünya benim memleket!

Konu bu değil aslında. Konu, Kelime Yayınları tarafından basılmış olan “Ada Fransa’da” dizisi. Ada, yazar Şule Tankut Jobert’in hayalindeki kızı. Onunla ilk defa Fransa’nın bir kentindeki bir parkta dolaşırken karşılaşmış. Sonra da oturup Ada’nın anlattıklarını yazmış. İyi de etmiş.

Ada’nın annesi Türk, babası Fransız. Dizinin, “Kuşların Başka Şarkılar Söylediği Ülke” adlı ilk kitabında, Ada henüz okula başlamamışken, Fransa’ya taşınıyorlar. Ada, yaz tatillerinde bavulları doldurup gittiği yere yerleşip, yaşamaya alışık olduğu yere yaz tatillerinde gelme fikrinden pek hoşlanmıyor başlarda. Ada’nın yeni memleketine alışma macerasını okurken, anneyle baba arasındaki kültürel farklara da tanık oluyoruz.

İkinci kitabın adı, “Okul Çok da Sıkıcı Değilmiş!” Ada okula başlıyor. Üstelik işi iki kere zor; çünkü hem okula başlıyor, hem de yarı “yabancı” olduğu bir memlekette okula başlıyor. Okulda birçok farklı kültürden çocuk bir araya geliyor. Örneğin, Ada’nın Fransa’daki en yakın arkadaşı Yukiko’nun babası Fransız, annesi Japon. Dizinin bu bölümünde, okul yaşantısı içinde farklı kültürlerin birbirini tanımasına, yabancı düşmanlığına, önyargılara ve bu önyargıların kırılmasına tanıklık ediyoruz. Bu arada, Ada’nın annesi hamile kalıyor.

“Kardeşimi Birazcık Seviyorum” adlı kitapta, başka bir memlekette yaşamanın üstesinden çoktan gelen Ada’nın, yaşamında bir kardeş olmasına alışmasına tanıklık ediyoruz. Bir yandan da Ada ve arkadaşlarının ilişkilerini, bu ilişkiye yetişkinlerin nasıl bulaştığını, çocukların hayal gücüyle olayları ne hale getirebileceğini okuyoruz.

Olaylar Ada’nın bakış açısından anlatılıyor. İlk kitapta, Ada yaşından daha büyükmüş gibi, “Büyümüş de küçülmüş,” derler ya, işte öyle gelmişti bana. İzleyen kitaplarda bu durum ortadan kalkıyor. Dizi boyunca, Ada ve anne babasından başka, ailenin diğer fertleri olan Lapencik, Gurönuş, Saçlı, Suna, Ördök, Ahtıpış, Koksiko gibi oyuncaklarla; Ada’nın arkadaşları Yukiko, Tom, Mélanie, Cyrill ve öğretmeni ile arkadaşlarının aileleri gibi birçok karakterle karşılaşıyoruz. Hiçbirinde zorlama bir yan yok. Bana göre dizinin en büyük başarısı, birbirine sıkı sıkıya bağlı birçok katmandan oluşması. Şule Tankut Jobert, okul öncesi döneminden başlayarak Ada’nın (ve onun yaşıtı olan çocukların da karşılaşabileceği) karşılaştığı birçok sorunu ve bu sorunlara farklı bakış açılarını güzelce ortaya koymuş. Mavisel Yener’in bu dizi hakkındaki şu yazısında dediği gibi, bu tür kitapların taşıdığı ‘sevimsiz ve didaktik olma, sorunları gereğinden fazla büyütme’ tuzağına düşülmüyor bu üçlemede.

Bırakın ülke değiştirmeyi, bir başka mahalleye taşınmak, okul değiştirmek bile çocuklar için tahminlerimizin dışında büyüklükte bir soruna dönüşebiliyor. Dörde giderken okul idaresinin kendi kafasına göre sınıfımı değiştirmesine ne kadar sert bir tepki verdiğimi, okul müdürünün hayatını ne kadar zorlaştırdığımı hâlâ anımsıyorum, bırakın ülke değiştirmeyi… Eğer çocuğunuz taşınma nedeniyle sorun yaşıyorsa, bu kitaplar durumu atlatmasına yardımcı olabilir. Hatta taşınmadan önce bu kitapları çocuğunuza vererek onun hazırlanmasına yardımcı olabilirsiniz bile. Şule Tankut Jobert’in diziye güzelce yedirdiği diğer durumlar da çocuğunuzun yanına kâr kalır.

Bu kitaplar da beni resimleriyle avlayan kitaplardan. Dizinin çizeri Engin Deniz Erbaş’ın dediğine göre, çizimlerini Avrupa ekolü ile manga arasında bir yere yerleştirmiş. İyi de etmiş. Engin Deniz Erbaş, metinde anlatılanı olduğu gibi resmine taşımak zorunda hissetmemiş kendini. Metne bağlı kalmış ama kendi bildiği gibi anlatmış sanki…

Yer değiştirebilmek, farklı kültürlerle karşılaşabilmek, kabul görüp kabul edebilmek ve birbirini tanımak çok değerli armağanlar.

Hamiş 1: Elbette eski sınıfıma geri döndüm!

Hamiş 2: Bu linkte özel eğitim uzmanı bir psikologun “Taşınmanın Çocuklar Üzerindeki Etkisi” başlıklı yazısı var.

Hamiş 3: Bu linkte, Sosyal Güvenlik Kurumu sitesindeki “Çocuk ve Taşınma” başlıklı yazı var.

Bu kitapları da okumak isteyebilirsiniz:

Ada Fransa’da / Kuşların Başka Şarkılar Söylediği Ülke