Kafasına Edeni Bulmaya Çalışan Küçük Köstebeğin Hikâyesi

Hani geçen gün “Kaka: ‘İsmi Lazım Değil’in Doğal Tarihi” adlı bir kitap hakkında yazmıştık, anımsadınız mı? Hah! Dedik ki, ortalık henüz kokuyorken konuya başka bir kitapla devam edelim.

Kabul etmemiz lazım: Çocuklar, nasıl denir, böyle “bel altı” konulara çok gülerler. Örneğin sınıfta birisi yanlışlıkla pırtlasa bütün çocuklar gülmekten kırılır. Şimdi bir de itiraf: İçten içe biz yetişkinler de bu tür durumlarda güleriz. Yüz kaslarımızı denetleyebilsek bile, içimizden güleriz, değil mi? Peki, tamam, siz böyle durumlarla karşılaşmazsınız ve karşılaşsanız bile “Cık, cık, cık!” diyerek kınar, böyle bir durumun size ne kadar uzak olduğunu açıkça vurgularsınız. Öyleyse şu anda neden gülümsüyorsunuz?

“Kafasına Edeni Bulmaya Çalışan Küçük Köstebeğin Hikâyesi” bir sabah köstebeğin kafasını topraktan çıkarmasıyla başlıyor. O, sabah güneşinin keyfine varmayı umarken, yuvarlak ve kahverengi, sosise benzeyen bir parça kaka doğruca kafasının tepesine konuveriyor. Köstebek, gözleri ileri derece miyop olduğu için bu haltı kimin yediğini göremiyor. Hemen soruşturmaya başlıyor. Önüne çıkan her hayvana adeta bir şapka gibi tepesinde taşıdığı kakanın sahibi olup olmadığını soruyor. Hayvanlar, o şapkakanın kendilerine ait olmadığının ispatı olarak hemen kakalarını yapıp (güvercin-beyaz sıvı, at-iri ve dolgun (5 adet), tavşan-misket tanesi (15 adet), keçi-boğaz pastili renginde yumrucuk (kendiniz sayın), inek-yeşilli kahverengili krep hamuru (ya kafasına inek etseydi) ve domuz-yumuşak öbek) köstebeğe gösteriyorlar. Derken köstebek, iri ve dolgun iki parça kakaya (at olsa gerek) konmuş yemek yiyen iki karasineğe danışıyor. Sinekler köstebeğin kafasındaki şapkakayı tadıyorlar ve bunun bir köpeğin işi olduğunu söylüyorlar. Böylece küçük köstebek kafasına edenin dev bekçi köpeği Kocabaş olduğunu anlıyor. Hemen köpeğin kulübesine tırmanıyor ve uyumakta olan köpeğin kafasına pıt diye küçük siyah bir sosisçik bırakıyor.

Yaptığım özet kitabın keyfine, eğlencesine fersah fersah uzak, emin olun. Böylesine sıra dışı, hatta tabu olan bir konuyu bu kadar eğlenceli bir çocuk kitabına dönüştürdüğü için yazar Werner Holzwarth’ı tebrik etmek gerekiyor. “Kaka: İsmi Lazım Değilin Doğal Tarihi” adlı kitabı daha önce anlattığımız için belki de konu o kadar sıra dışı gelmiyordur size artık. Fakat köstebeğin hikâyesinin daha önce yazıldığını, üstelik de “bilimsellik” gibi bir yumuşatıcıya sahip olmadığını göz önünde bulundurursanız kitabın ne çok tartışmaya neden olduğunu tahmin edebilirsiniz.

Tartışmalara hemen iki örnek vereyim: Amazon Almanya’daki yorumlardan birinin yalnızca başlığını aktarıyorum: “Yetişkinler için bir çocuk edebiyatı klasiği” Amazon Amerika’daki yorumlardan birinin başlığıysa şöyle: “Böyle bir şey nasıl yayımlanmış olabilir!” Birçok övgü dolu yoruma karşılık, söz konusu başlığı atan okuyucu baştan sona kakadan söz eden bu kitap karşısında dehşete düşmüş. Özellikle de küçük köstebeğin tüm öykü boyunca kafasında şapkakayla dolaşması karşısında! Bu kitabın çocuğuna neler “öğretebileceğini” şöyle sıralamış:

• Başkalarının üstüne etmekte beis yoktur,
• Affetme yerine intikam,
• Farklı hayvan kakaları (Bu gerçekten gerekli bir bilgi mi?),
• Kakaya dokunulabilir.

Elbette bu yoruma hemen karşılık gelmiş. Bunlardan biri özellikle ilgimi çekti: Bir büyükanne bu kitap sayesinde dört yaşındaki torununun kabızlık sorununun ortadan kalktığını anlatmış. Torunu kakaya dokunmanın iyi olmadığını çoktan öğrenmiş. Fakat kızcağız kaka yapmanın iyi bir şey olup olmadığından emin olamıyormuş (Küçük çocuklarda bu sorunun görüldüğünü, çocuğun belki de bedeninden bir parçanın kopup gittiğini sanmasından kaynaklanan endişe sonucu kaka yapmadığını yakın bir arkadaşım kendi oğluyla yaşadığı deneyimi örnek göstererek anlattı). Büyükanne kitabı almış ve torununa okumuş. Birçok yorumda kitabın neden olduğu aktarılan çılgın eğlencenin aksine, kızcağız bırakın gülmeyi, herhangi bir tepki bile vermemiş. Büyükanneden, öykünün sonuna geldikçe yeniden okumasını istemiş yalnızca. Tam üç kez! Üçüncü okumanın sonunda bunun iğrenç bir şey olup olmadığını sormuş. Büyükanne de torununa bu öyküyü azıcık olsun eğlenceli bulup bulmadığını sormuş. Torunu büyükannesinden öyküyü bir kez daha okumasını istemiş ve ardından kanepeden fırladığı gibi tuvalete koşup… Kitap işe yaramış yani; küçük kız o günden beridir kabızlık sorunu yaşamıyormuş.

Bunca tartışmanın arasında, kitap yirmi yedi dile çevrilmiş ve 2008 Kasım rakamlarına göre 2,2 milyon adet satmış. Yazar Holzwarth, bir röportaj sırasında bu başarısının sırrını “Çocuk gelişiminde ‘anal dönemin’ önemi bilindiği halde kitabının yayınlandığı güne kadar konunun tabu olmasına” bağlıyor.

Freud, psikoseksüel gelişimi beş ana döneme ayırıyor: Oral dönem, anal dönem, fallik dönem, gizli dönem ve genital dönem. Her dönem çocuk için yeni bir sosyalleşme sorunuyla niteleniyor. “Anal dönem”, çocuğun dışkısını tutmayı ve istediği zaman atmayı öğrendiği döneme denk geliyor. Kabaca 1-3 yaş arasında yaşanan bu dönemde dışkılamayı denetleyebilen çocuk bu gücünü ebeveyne karşı bir silah olarak kullanabiliyormuş. Bağımlılıktan kurtulmaya, bağımsızlaşmaya başladığı bu dönemde çocuk, ebeveyn denetimine karşı bir mücadele veriyormuş. Uzmanlara göre, tuvalet eğitimi verirken sinirlenen, hoş görüsüz ve cezalandırma yöntemini tercih eden yetişkinler çocuğun bu döneme bağımlı kalmasına yol açıyormuş. Anal dönemi sorunlu geçiren bireylerin kişilik özelliklerinde cimrilik, inatçılık, savrukluk, pis olmak, dağınıklık, karşı gelmek, öfke gibi özellikler görülüyormuş. Bu açıdan bakınca, öykünün eğlenceli yaklaşımının büyük ferahlık vaat ettiğini söyleyebiliriz.

Holzwarth’a öyküyü ilham edense bu kuramlar değil. Aynı röportajda öykü fikrini oğlundan aldığını anlatıyor. Oğlu üç yaşındayken sokakta gördüğü köpek kakaları ilgisini çok çekiyormuş. Yazar “Madem bu kadar ilgisini çekiyor, ona bu konuda bir kitap alayım bari,” demiş. En yakın kitapçıya girmiş. Nasıl bir kitap aradığını anlatınca satıcı kadın onu “Hayır, elbette bu konuda bir çocuk kitabı yok,” diye terslemiş. Holtzwarth da bir tane yazmaya karar vermiş.

Öyküyü ilk okuduğumda köstebeğin intikam almasından rahatsızlık duymuştum. Sonra bunun “komik” olduğunu fark ettim. Bu mizah anlayışı öykü boyunca sürüyor aslında. Örneğin güvercin şapkakanın kendisine ait olmadığını ispatladığında, kanıt köstebeğin bacağına sıçrıyor ya da ineğin kanıtı karşısında köstebek haline şükrediyor. Dolayısıyla öykünün sonundaki “intikam” bu mizahın sonucu olarak ortaya çıkıyor. Çocukların bunu sezeceklerinden ve kıkırdayacaklarından eminim.

Bu kitapta üç tanıdık var.

İlk tanıdık, bilirkişi rolündeki sinekler. Kendileriyle daha önce “Canını En Çok Ne Yakar?” adlı Afrika masalında karşılaşmıştık. Orada da görevleri aynıydı: Kakayı tadarak kimin yaptığını bulmak. Kadere bak!

İkinci tanıdık, kitabın çizeri Wolf Erlbruch. Kendisiyle “Ördek, Ölüm ve Lale” ve “Kral ile Deniz” adlı kitaplarda karşılaşmıştık. Erlbruch, gördüğümüz önceki iki kitabın resimlerinde olduğu gibi fonu boş bırakmış. Bu nedenle resimlerde yine bir kolaj havası var ama kesinlikle diğer iki kitaptaki kadar değil. Köstebeğin hikâyesini resimlerken Erlbruch ayrıntıya, mizaha ve sevimliliğe daha çok yer vermiş gibi geldi bana. Siz ne dersiniz?

Karşımıza çıkan üçüncü tanıdık, kitabın çevirmeni ve editörü olan Bahar Siber. Sizi bilmem ama ben Bahar Siber’in işi olan kitapları ayırt edebiliyorum. Bugüne kadar bizim dolapta yer bulan Bahar Siber elinden geçmiş kitapların listesine bakmak isterseniz bu linke tıklayın lütfen.

Siz ne düşünüyorsunuz? Bu kitapla ilgili deneyimlerinizi paylaşırsanız seviniriz. Sizin görüşlerinizi de alalım, sonra sanırım bir süre bu konuyu tekrar gündeme getirmeyiz. Ortalık hayli battı zaten…

Hamiş 1: Psikoseksüel gelişim hakkında GATA’nın sitesindeki yazı için buraya, Psiokoloji Portalı’ndaki yazı için buraya, TÜBİTAK’ın yazısı için buraya tıklayın.

Hamiş 2: Werner Holzwarth’la yapılan röportaj için buraya tıklayın.

Hamiş 3: Kitap hakkında konuştuğumuz radyo programını dinlemek için tıklayın.

Kafasına Edeni Bulmaya Çalışan Küçük Köstebeğin Hikâyesi

Tagged as: 4+, doğal yaşam, hayvanlar, kaka, köstebek