Üniversitedeyken kafaya taktığımız bir mesele vardı: Üretilen bilgi nasıl aktarılır? Bize göre en kötü tez çalışması bile üretilmiş, en azından derlenmiş bilgi demekti. Tezler hazırlanıyor, sunuluyor ve bölüm kitaplığına kaldırılıyordu. Yakın bir konuda çalışan biri daha çıkmadıkça, tez de raftaki yerinden çıkmıyordu. Zaten çıkacaktı da ne olacaktı? Akademik bir çalışmayı herhangi birinin okuması için bir neden yoktu ki. Diyelim ki herhangi biri okumaya niyet etti, o akademik dile ve biçime kaç sayfa katlanırdı? Demek ki mesele yalnızca bilgi üretmek değildi, mesele üretilen bilgiyi sunabilmekti de. Bu meseleye çözüm aramaya başladık. Yalnızca “özgün biçimli” sunumları kabul eden ulusal bir öğrenci sempozyumundan bol maceralı bir çizgi romana kadar birçok proje geldi aklımıza. Bazılarına giriştik, hiçbirini ortaya çıkaramadık. İlginçtir, o günlerde bu meseleye başka kimler kafa yormuş, ne yapmışlar diye bakmak aklımıza gelmedi. Öyle ya, bir biz mi akıllıyız? Bakmadık işte. Zaten bir süre sonra akademisyen olmayacağımızı da anlamıştık. Bu mesele rafa kalktı. Ama yaşam böyledir işte, bir şeyleri evirir çevirir önünüze tekrar koyar. Geçenlerde, İyi Cüceler’de, Gönül elime bir kitap tutuşturdu. Birileri bu meseleye güzel bir çözüm bulmuş ve uygulamıştı. Böylece bizim “Türkçe’ye çevrilmemiş kitaplar” yazılarımıza bir yenisi daha eklendi.

Gönül’ün verdiği kitap şuydu: “Building On Nature: The Life Of Antoni Gaudí”. Gaudí bizim, özellikle Banu’nun çok sevdiği Katalan bir mimar. Kitap, çocuklara Gaudí’nin yaşamını ve eserlerini anlatıyor. Müthiş!

Park Güell'in giriş yapılarından biri ve mozaik kertenkele

Yazar Rachel Rodríguez anlatmaya ünlü mimarın çocukluğundan başlıyor: “İspanya’nın küçük bir kasabasında Antoni Gaudí adında bir çocuk yaşar.” Ne kadar yalın, ne kadar basit bir giriş cümlesi, değil mi? Kitabın geriye kalanı da aynen böyle. Gaudí’nin ailesinden, eğitiminden, tasarladığı yapılardan ve hatta aldığı olumlu-olumsuz tepkilerden bu kolaylıkta söz edebilmek ve Gaudí’nin kişiliğini, ilham kaynağını ve sanatını bu kadar iyi anlatabilmek büyük başarı.

Anlatılan bir mimarın biyografisi olduğu halde kitapta fotoğrafa yer verilmemiş. Metni Julie Paschkis’in güzel guaş resimleri eşliğinde okuyorsunuz. Yapı fotoğraflarını çoklukla görece soğuk bulurum, Paschkins’in resimleriyse kitaba sıcaklık katıyor. Yazarla çizer arasındaki etkileşim hayranlık uyandırıyor.

Kitabın son sayfasındaki “Yazarın Notu” başlıklı bölümde Gaudí’nin yaşamı, sanat öyküsü ve UNESCO Dünya Mirası listesindeki eserlerinin dökümü bir ansiklopedi maddesi biçiminde veriliyor. Sayfanın alt kısmındaysa Gaudí’nin eserlerine dair bilgi ve fotoğraf bulabileceğiniz web sitelerinin adresleri verilmiş. Bunun altındaysa Gaudí hakkındaki kitaplardan seçme bir liste yer alıyor.

Bu kitabı çok önemsiyorum. Elbette Gaudí gibi çağını aşmış, doğa gözlemine dayalı bir anlayışla mimarlık tarihinde dönüm noktası oluşturmuş bir sanatçının konu edilmesinin ve zerre kadar didaktik olmadan anlatılmasının bunda büyük payı var. Fakat aslan payı, çocuklara bir mimarın yaşamını ve sanatını anlatma fikrinde, cesaretinde ve başarısında. Kitap, çocukların ufkunu açacaktır. Çocuklar bu kitabı okuyarak Gaudí ve mimarlık hakkında bilgi edinmenin yanında doğayı gözlemleme ve gözlemlerini farklı alanlara uygulama hevesi, etraflarındaki ya da içinde yaşadıkları tarihi ya da çağdaş yapılara farklı bir gözle bakma becerisi ve estetik değerler de kazanabilirler.

Hazır bu kitabı okumuşken çocuğunuzla neler yapabilirsiniz? Çevrenizde bir yerlerde mutlaka yerel mimarlık örnekleri, tarihî eserler vardır. Öyleyse:

  • Gaudi'nin tasarladığı "Casa Milà" adlı apartman

    Çocuğunuzla birlikte yakın çevrenizden başlayarak kent gezilerine çıkın. Yanınıza fotoğraf makinesi almanızı tavsiye ederim. Yapılara mümkün olduğunca yakından bakın. Yapının kuruluş biçimi, bezemeleri, kent içindeki konumu bize hangi bilgileri veriyor? Yapının çevresine nasıl etkileri var? Örneğin, alış veriş mekezleri çoklukla araç ve yaya trafiğini birbirine katar.

  • Hazır gezmeye çıkmışken resim yapmaya ne dersiniz? Çizim konusunda ne kadar başarılı olduğunuzu bir kenara koyun ve geziniz sırasında karşılaştığınız yapıların ilginç ayrıntılarını ya da bütününü çocuğunuzla birlikte çizin. Bu belki de her gün önünden geçtiğiniz bir yapıdır. Çizimini yapmaya başlayınca yapıyı daha farklı görmeye başladınız mı? Nedir bu farklar?
  • İncelediğiniz yapıları birbirleriyle kıyaslayın. Aralarında nasıl farklar var? Bu farkların kaynağı nedir? Yapının işlevinden mi kaynaklanıyor, bezemesinden mi? Yoksa onu tasarlayan mimardan mı?
  • Bir yapıyı inceleyerek orada yaşayan insanlar hakkında bilgi edinebilir miyiz? Çocuğunuzla birlikte incelediğiniz yapının özelliklerinden yola çıkarak orada yaşamış ya da yaşamakta olan insanlar hakkında hikayeler uydurun.
  • Eve dönünce çocuğunuzdan gezi fotoğraflarını ve yaptığınız çizimleri kullanarak bir gezi albümü oluşturmasını isteyin. Çocuğunuz izlenimlerini fotoğrafların altına yazabilir. İşi bir adım daha ileri götürmek isterseniz, o yapının ya da bulunduğu bölgenin eski fotoğraflarını, çizimlerini bulmaya çalışın. Böylece yapının ve bulunduğu bölgenin bugünkü halini geçmişle kıyaslayabilirsiniz. Madem arşiv tutuyoruz, aynı yere altı ay ya da bir yıl sonra tekrar gezi düzenleyin ve fotoğraf çekin. Bakalım neler değişmiş?
  • Gaudi'nin tasarladığı tahtakurusu biçimli kapı tokmağı ve bal peteği biçimli gözetleme deliği.

    Çocuğunuzla birlikte şu anda yaşadığınız evin planını çıkarın. Evin her bölümünün işlevini yazın. Evinizi nasıl kullandığınız hakkında çocuğunuzla konuşun. Çocuğunuz evin hangi özelliklerini seviyor? Daha rahat yaşamanız için evinizde nasıl düzenlemeler yapabilirisniz?

  • İster kitabı okuduktan sonra, ister gezi sonrasında; çocuğunuzdan hayalindeki evi çizmesini isteyin. Yaptığı çizimin başına geçin ve evi ona anlattırın. Neden evi böyle tasarladı? Hangi bölüm ne işe yarayacak? Bu ev Dünya’nın neresinde kurulacak? Evin çevreyle ilişkisi nasıl? İsterseniz siz de hayalinizdeki evi çizin ve çocuğunuza anlatın. Sonra evlerinizi kıyaslayın ve ortak bir yapı tasarlamaya çalışın. Tüm bu çizimleri buzdolabına mıknatıslarla tutturun ve bir gün gerçekleşmesini umun.

Gaudí’ye göre inşa etmek ciddi bir iştir. Her şeyin bir işlevi olmalıdır. Yine de o, hayal gücünü kullanmaktan çekinmez. / For Gaudí building is serious. Everything must function. But he isn’t afraid to use his imagination.

Hamiş 1: Antoni Gaudí hakkında bilgiyi ve bazı eserlerinin fotoğraflarını bu linkte bulabilirsiniz.

Hamiş 2: Bu linkte kitaptaki bazı çizimlerin fotoğrafını bulabilirisiniz.

Hamiş 3: Sevgili Neşe yazımızı okuyunca bizimle bir link paylaştı. Biz de sizinle paylaşmak istedik: “Alan Parsons Project”in “Gaudí” adlı albümünden “La Sagrada Familia” adlı parça. Dinlemek için tıklayınız.

Bu kitaplar da ilginizi çekebilir:

Building On Nature: The Life Of Antoni Gaudí
Yazan: Rachel Rodríguez
Resimleyen: Julie Paschkis
Yaş grubu: 4+
Dil seviyesi: Orta
Henry Holt and Company, 2009, 32 sayfa, ciltli
ISBN: 978-0-8050-8745-1